Η προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρία στην Ελλάδα παραμένει, σε πολλές περιπτώσεις, μια ανεκπλήρωτη πραγματικότητα.

Για κάποιους ανθρώπους είναι αυτονόητο ότι μπορούν να μπουν σε ένα κατάστημα, να επισκεφθούν μια δημόσια υπηρεσία, να χρησιμοποιήσουν ένα πεζοδρόμιο, να μετακινηθούν στην πόλη ή να συμμετέχουν ισότιμα σε μια κοινωνική δραστηριότητα.

Για άλλα άτομα, όμως, τίποτα από τα παραπάνω δεν είναι αυτονόητο.

Η προσβασιμότητα μπορεί να μετατρέψει μια απλή καθημερινή μετακίνηση σε μια διαδικασία γεμάτη εμπόδια. Μια ράμπα που δεν υπάρχει, ένα πεζοδρόμιο που δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί, μια είσοδος χωρίς πρόσβαση, ένας ανελκυστήρας που δεν λειτουργεί ή μια θέση στάθμευσης ΑμεΑ που έχει καταληφθεί μπορούν να σημαίνουν κάτι πολύ περισσότερο από μια πρακτική δυσκολία.

Μπορούν να σημαίνουν αποκλεισμό.

Η προσβασιμότητα δεν αφορά, επομένως, μόνο τις υποδομές. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο μια κοινωνία αντιλαμβάνεται τη διαφορετικότητα, τη συνύπαρξη, την ισότητα και το δικαίωμα κάθε ανθρώπου να συμμετέχει στον δημόσιο και κοινωνικό χώρο.

Όταν ένα αυτοκίνητο παρκάρει πάνω σε μια ράμπα ή σε μια θέση στάθμευσης ΑμεΑ, δεν πρόκειται απλώς για μια παράβαση ενός κανόνα. Η συγκεκριμένη πράξη μπορεί να στερήσει από έναν άνθρωπο τη δυνατότητα να κινηθεί, να εισέλθει σε έναν χώρο ή να πραγματοποιήσει μια καθημερινή δραστηριότητα.

Η προσβασιμότητα ξεκινά, λοιπόν, και από τις μικρές καθημερινές επιλογές.

Από το πού παρκάρουμε.

Από το αν αφήνουμε ελεύθερο ένα πεζοδρόμιο.

Από το αν σκεφτόμαστε ποιος μπορεί να χρησιμοποιήσει έναν χώρο.

Από το αν ακούμε τις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία αντί να θεωρούμε ότι γνωρίζουμε εκ των προτέρων τι χρειάζονται.

Από το αν αντιλαμβανόμαστε ότι η ισότιμη συμμετοχή στην κοινωνία δεν μπορεί να εξαρτάται από το αν ένα άτομο έχει ή δεν έχει αναπηρία.

Η προσβασιμότητα είναι δικαίωμα.

Και ταυτόχρονα είναι ένας τρόπος να εξετάσουμε τη σχέση μας με τους άλλους.

Από την οπτική της σχεσιακής ψυχαναλυτικής ψυχοθεραπείας, ο άνθρωπος δεν υπάρχει απομονωμένος από το κοινωνικό και διαπροσωπικό του περιβάλλον. Οι σχέσεις, οι κοινωνικές συνθήκες και ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζεται η διαφορετικότητα επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο ένα άτομο βιώνει τον εαυτό του και τη θέση του μέσα στον κόσμο.

Η σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία μπορεί να αποτελέσει έναν χώρο όπου μπορούν να διερευνηθούν ζητήματα που συνδέονται με την αποδοχή, την απόρριψη, την αίσθηση του ανήκειν, την αυτονομία και τη σχέση με τους άλλους. Η εμπειρία του αποκλεισμού μπορεί να έχει ψυχικές διαστάσεις που αξίζει να αναγνωρίζονται και να ακούγονται.

Παράλληλα, η ομαδική ψυχοθεραπεία δημιουργεί έναν χώρο συνάντησης και αλληλεπίδρασης. Μέσα στην ομάδα μπορούν να αναδειχθούν διαφορετικές εμπειρίες, ανάγκες και τρόποι με τους οποίους οι άνθρωποι σχετίζονται μεταξύ τους. Η συνύπαρξη διαφορετικών εμπειριών μπορεί να ενισχύσει την κατανόηση, την επικοινωνία και την αναγνώριση της διαφορετικότητας.

Η διαδικτυακή ψυχοθεραπεία μπορεί επίσης να αποτελέσει μια σημαντική μορφή πρόσβασης στην ψυχοθεραπευτική διαδικασία για ανθρώπους που αντιμετωπίζουν κινητικές δυσκολίες ή άλλους περιορισμούς στη φυσική πρόσβαση σε έναν χώρο ψυχοθεραπείας. Η δυνατότητα συμμετοχής σε μια συνεδρία από έναν προσβάσιμο και ασφαλή προσωπικό χώρο μπορεί να μειώσει ορισμένα πρακτικά εμπόδια.

Ωστόσο, η διαδικτυακή ψυχοθεραπεία δεν αντικαθιστά την ανάγκη για μια ευρύτερη κοινωνική προσβασιμότητα.

Η προσβασιμότητα χρειάζεται να υπάρχει στους δρόμους, στα κτίρια, στις υπηρεσίες, στην εκπαίδευση, στην εργασία, στον πολιτισμό, στην υγεία, στην ψυχαγωγία και σε κάθε χώρο όπου πραγματοποιείται η κοινωνική ζωή.

Μια πραγματικά συμπεριληπτική κοινωνία δεν περιμένει από τα άτομα με αναπηρία να προσαρμοστούν σε έναν κόσμο που δεν είναι σχεδιασμένος για εκείνα.

Δημιουργεί έναν κόσμο στον οποίο μπορούν να συμμετέχουν ισότιμα.

Η προσβασιμότητα δεν είναι χάρη.

Δεν είναι εξυπηρέτηση.

Δεν είναι προνόμιο.

Είναι δικαίωμα.

Και η δημιουργία προσβάσιμων χώρων είναι ευθύνη όλων μας.

Η αλλαγή μπορεί να ξεκινήσει όταν σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε την αναπηρία ως κάτι που αφορά «τους άλλους» και αρχίσουμε να αντιλαμβανόμαστε την προσβασιμότητα ως βασικό στοιχείο μιας κοινωνίας που σέβεται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Γιατί η προσβασιμότητα δεν αφορά μόνο το αν κάποιος μπορεί να μπει σε έναν χώρο.

Αφορά το αν μπορεί να είναι παρών.

Να συμμετέχει.

Να συνδέεται.

Να εργάζεται.

Να εκπαιδεύεται.

Να ψυχαγωγείται.

Να φροντίζει την ψυχική του υγεία.

Να έχει ισότιμη θέση στην κοινωνία.

Και τελικά, αφορά το ερώτημα που αξίζει να θέτει κάθε κοινωνία:

Έχουμε δημιουργήσει έναν κόσμο στον οποίο μπορούν πραγματικά να χωρέσουν όλα τα άτομα;

Anastasia Stokou, Ψυχολόγος- Σχεσιακή Ψυχαναλυτική Ψυχοθεραπεύτρια, Ειδικευόμενη Ομαδική Ψυχοθεραπεύτρια ΙΣΟΨ, Sex Therapy Buehler Institute, Συνιδρύτρια του Κέντρου Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας Sirens of Relations, Επιστημονική Συνεργάτης του ΕΚΙΣΥΠ, Podcast host στο Cherry Psy Talks