Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου – 4 Φεβρουαρίου 2025

Ο καρκίνος δεν είναι μόνο μια ασθένεια του σώματος. Είναι μια εμπειρία που μπορεί να επηρεάσει βαθιά ολόκληρη τη ζωή ενός ανθρώπου: το σώμα, την ψυχική υγεία, τις σχέσεις, την εικόνα που έχει για τον εαυτό του, την καθημερινότητά του, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο φαντάζεται το μέλλον.

Η διάγνωση του καρκίνου μπορεί να φέρει μαζί της φόβο, αγωνία, αβεβαιότητα, θυμό, θλίψη, ενοχή ή ένα αίσθημα μοναξιάς που δεν είναι πάντοτε εύκολο να εκφραστεί με λόγια. Ακόμη και όταν η ιατρική πορεία εξελίσσεται θετικά, ο καρκίνος μπορεί να συνεχίσει να αφήνει το αποτύπωμά του στην ψυχική ζωή του ανθρώπου.

Γιατί ο καρκίνος δεν αφορά μόνο το «τι συμβαίνει στο σώμα μου». Μπορεί να γεννήσει ερωτήματα όπως: «Τι θα γίνει από εδώ και πέρα;», «Θα μπορέσω να συνεχίσω τη ζωή μου όπως πριν;», «Πώς θα με βλέπουν οι άλλοι;», «Θα αλλάξουν οι σχέσεις μου;», «Μπορώ να φοβάμαι και ταυτόχρονα να ελπίζω;».

Κάποιες φορές, ο καρκίνος βιώνεται σαν μια απότομη διακοπή της αίσθησης συνέχειας που είχαμε για τον εαυτό μας και τη ζωή μας. Τα σχέδια μπορεί να αλλάξουν, οι καθημερινές συνήθειες να ανατραπούν και οι ρόλοι μέσα στην οικογένεια ή στις σχέσεις να επαναπροσδιοριστούν. Ένας άνθρωπος μπορεί ξαφνικά να χρειάζεται να δεχτεί φροντίδα, ενώ μέχρι εκείνη τη στιγμή ήταν εκείνος που φρόντιζε τους άλλους.

Μπορεί επίσης να αλλάξει η σχέση με το σώμα. Οι θεραπείες για τον καρκίνο, οι σωματικές αλλαγές, η κόπωση, η απώλεια μαλλιών, οι ουλές ή άλλες αλλαγές στην εμφάνιση μπορούν να επηρεάσουν την εικόνα σώματος, την αυτοπεποίθηση και τη σεξουαλικότητα. Και όλα αυτά δεν είναι «δευτερεύοντα». Είναι κομμάτια της εμπειρίας ενός ανθρώπου που αξίζουν χώρο και φροντίδα.

Από μια σχεσιακή ψυχαναλυτική σκοπιά, ο άνθρωπος δεν υπάρχει ποτέ απομονωμένος από τις σχέσεις του. Διαμορφωνόμαστε μέσα στις σχέσεις μας, επηρεαζόμαστε από αυτές και συχνά βρίσκουμε μέσα σε αυτές τη δυνατότητα να αντέξουμε δύσκολες εμπειρίες.

Γι’ αυτό και η ψυχοθεραπεία μπορεί να αποτελέσει έναν σημαντικό χώρο υποστήριξης για έναν άνθρωπο που ζει με τον καρκίνο, βρίσκεται σε θεραπεία, έχει ολοκληρώσει τη θεραπεία του ή προσπαθεί να διαχειριστεί τις ψυχικές συνέπειες της ασθένειας.

Η ψυχοθεραπεία δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος πρέπει να είναι «θετικός». Δεν σημαίνει ότι πρέπει να σκέφτεται αισιόδοξα ή να αποφεύγει τα δύσκολα συναισθήματα. Αντίθετα, η ψυχοθεραπεία μπορεί να προσφέρει έναν ασφαλή χώρο όπου μπορούν να υπάρξουν ο φόβος, ο θυμός, η θλίψη, η αβεβαιότητα, η ελπίδα, ακόμη και η αμφιθυμία.

Γιατί ένας άνθρωπος μπορεί να ελπίζει και ταυτόχρονα να φοβάται.

Μπορεί να είναι ευγνώμων που η θεραπεία του προχωρά και ταυτόχρονα να νιώθει εξαντλημένος.

Μπορεί να αγαπά τους ανθρώπους γύρω του και ταυτόχρονα να χρειάζεται χρόνο μόνος του.

Μπορεί να θέλει να μιλήσει για τον καρκίνο και κάποια άλλη στιγμή να μη θέλει να ακούσει ούτε μία λέξη γι’ αυτόν.

Όλα αυτά μπορούν να συνυπάρχουν.

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει έναν άνθρωπο να δώσει χώρο σε αυτές τις αντιφατικές εμπειρίες χωρίς να χρειάζεται να τις «τακτοποιήσει» αμέσως. Να κατανοήσει τι του συμβαίνει, να αναγνωρίσει τις ανάγκες του και να επεξεργαστεί τις αλλαγές που έχει φέρει ο καρκίνος στη ζωή του.

Και η ψυχοθεραπεία δεν αφορά μόνο το άτομο που έχει διαγνωστεί με καρκίνο. Η διάγνωση του καρκίνου επηρεάζει συχνά ολόκληρο το σχεσιακό περιβάλλον. Συντρόφους, γονείς, παιδιά, φίλους και ανθρώπους που βρίσκονται καθημερινά δίπλα στον ασθενή.

Και οι ίδιοι μπορεί να φοβούνται.

Μπορεί να νιώθουν ανήμποροι, θυμωμένοι, εξαντλημένοι ή ένοχοι επειδή δεν ξέρουν πώς να βοηθήσουν. Μπορεί να προσπαθούν συνεχώς να φαίνονται δυνατοί για τον άνθρωπό τους, ενώ μέσα τους βιώνουν τεράστια αγωνία.

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να προσφέρει και σε αυτούς έναν χώρο όπου δεν χρειάζεται να είναι διαρκώς «οι δυνατοί». Έναν χώρο όπου μπορούν να μιλήσουν για όσα αισθάνονται χωρίς να φοβούνται ότι θα επιβαρύνουν κάποιον άλλον.

Γιατί πολλές φορές, όταν ένας άνθρωπος αντιμετωπίζει τον καρκίνο, οι γύρω του προσπαθούν να τον προστατεύσουν λέγοντας πράγματα όπως «όλα θα πάνε καλά», «πρέπει να είσαι δυνατός» ή «μην το σκέφτεσαι».

Όμως η ψυχική στήριξη δεν χρειάζεται πάντοτε να βρίσκεται στις σωστές λέξεις.

Μερικές φορές χρειάζεται απλώς κάποιος να μπορεί να πει:

«Είμαι εδώ.»

«Σε ακούω.»

«Δεν χρειάζεται να είσαι δυνατός συνέχεια.»

«Μπορείς να μου πεις πώς πραγματικά είσαι.»

«Δεν χρειάζεται να το περάσεις μόνο@.»

Η ουσιαστική σύνδεση δεν εξαφανίζει τον φόβο που προκαλεί ο καρκίνος. Μπορεί όμως να δημιουργήσει έναν χώρο μέσα στον οποίο ο φόβος μπορεί να μοιραστεί.

Και όταν ένας πόνος βρίσκει έναν άλλον άνθρωπο που μπορεί να τον ακούσει και να τον αντέξει μαζί μας, παύει να είναι αποκλειστικά ατομικός. Μπορεί να γίνει μια εμπειρία που μοιράζεται, αποκτά νόημα και σταδιακά μετασχηματίζεται μέσα στη σχέση.

Μέσα στην ομαδική ψυχοθεραπεία, αυτή η δυνατότητα μπορεί να αποκτήσει μια ιδιαίτερη δύναμη.

Η ομάδα μπορεί να προσφέρει έναν χώρο όπου ο άνθρωπος δεν χρειάζεται να εξηγήσει από την αρχή τι σημαίνει φόβος, απώλεια, αναμονή ή αβεβαιότητα. Η συνάντηση με άλλους ανθρώπους που έχουν βιώσει δύσκολες ή επώδυνες εμπειρίες μπορεί να μειώσει το αίσθημα απομόνωσης και να δημιουργήσει μια βαθύτερη αίσθηση του «ανήκειν».

Μέσα στην ομάδα ψυχοθεραπείας μπορεί κάποιος να ακούσει τη δική του αγωνία να εκφράζεται μέσα από τα λόγια ενός άλλου ανθρώπου. Να αναγνωρίσει ένα συναίσθημα που πίστευε ότι ήταν μόνο δικό του. Να νιώσει ότι κάποιος άλλος καταλαβαίνει, χωρίς να χρειάζεται να εξηγήσει τα πάντα.

Η ομαδική ψυχοθεραπεία μπορεί, με αυτόν τον τρόπο, να δημιουργήσει μια εμπειρία σύνδεσης εκεί όπου ο καρκίνος μπορεί να έχει δημιουργήσει μοναξιά.

Δεν σημαίνει ότι η ομάδα ή η ψυχοθεραπεία αντικαθιστούν την ιατρική φροντίδα. Ο καρκίνος χρειάζεται την κατάλληλη ιατρική αντιμετώπιση και παρακολούθηση. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά, φροντίζοντας μια άλλη, εξίσου σημαντική διάσταση: τον άνθρωπο που ζει αυτή την εμπειρία.

Γιατί δεν χρειάζεται φροντίδα μόνο το σώμα.

Χρειάζεται φροντίδα και η ψυχική υγεία.

Χρειάζεται χώρος για τον φόβο, τη θλίψη, τον θυμό, την ελπίδα και την αμφιθυμία.

Χρειάζεται η ελευθερία να μην είναι κάποιος «δυνατός» κάθε στιγμή.

Να μπορεί να λυγίσει.

Να μπορεί να κλάψει.

Να μπορεί να φοβηθεί.

Να μπορεί να ζητήσει βοήθεια.

Να μπορεί να πει «δεν είμαι καλά» χωρίς να χρειάζεται να απολογηθεί.

Ο καρκίνος μπορεί να είναι μια βαθιά δύσκολη εμπειρία. Δεν χρειάζεται όμως να είναι μια εμπειρία που βιώνεται μέσα στη σιωπή ή στην απομόνωση.

Κανείς, καμία, κανένα δεν θα έπρεπε να περνά αυτή τη διαδρομή μόν@.

Σήμερα, την Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου, ας θυμηθούμε τη δύναμη της ανθρώπινης επαφής.

Ας σταθούμε δίπλα στους ανθρώπους που ζουν με τον καρκίνο, αλλά και στους ανθρώπους που στέκονται δίπλα τους.

Όχι απαραίτητα για να βρούμε τις σωστές λέξεις.

Όχι για να εξαφανίσουμε τον φόβο.

Όχι για να δώσουμε υποσχέσεις που δεν μπορούμε να γνωρίζουμε.

Αλλά για να είμαστε παρόντες.

Ένα βλέμμα που λέει «σε βλέπω».

Μια αγκαλιά, όταν είναι επιθυμητή.

Μια κουβέντα χωρίς βιασύνη.

Μια σιωπή που δεν φοβάται τη σιωπή.

Και, όταν χρειάζεται, ένας χώρος ψυχοθεραπείας όπου όλα όσα είναι δύσκολο να ειπωθούν αλλού μπορούν να ειπωθούν με ασφάλεια.

Γιατί κάποιες φορές η ελπίδα δεν βρίσκεται σε μια μεγάλη υπόσχεση για το αύριο.

Βρίσκεται στο ότι, μέσα σε μια δύσκολη στιγμή, υπάρχει κάποιος δίπλα μας.

Και αυτή η ανθρώπινη παρουσία μπορεί να γίνει ένας μικρός, αλλά πολύτιμος φάρος.

Για έναν κόσμο όπου κανείς, καμία, κανένα δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζει τον καρκίνο μόνο.

Αναστασία Στόκου, Ψυχολόγος- Σχεσιακή Ψυχαναλυτική Ψυχοθεραπεύτρια, Ειδικευόμενη Ομαδική Ψυχοθεραπεύτρια ΙΣΟΨ, Sex Therapy Buehler Institute, Συνιδρύτρια του Κέντρου Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας Sirens of Relations, Επιστημονική Συνεργάτης του ΕΚΙΣΥΠ, Podcast host στο Cherry Psy Talks