Γιατί τα άτομα στα ΜΜΜ φαίνονται στεναχωρημένα; Μια ψυχολογική ματιά στη μοναξιά και τις ανθρώπινες σχέσεις

Έχεις αναρωτηθεί ποτέ γιατί, όταν χρησιμοποιείς τα ΜΜΜ, έχεις την αίσθηση ότι πολλά άτομα γύρω σου φαίνονται κουρασμένα, σκεπτικά ή ακόμη και στεναχωρημένα;

Στο μετρό, στον ηλεκτρικό, στο λεωφορείο ή στο τραμ συναντάμε καθημερινά εκατοντάδες άτομα. Πρόσωπα που κοιτούν το κινητό, βλέμματα χαμένα έξω από το παράθυρο, ακουστικά στα αυτιά, σώματα που μοιάζουν κουρασμένα. Κάποιες φορές μπορεί να δημιουργείται η εντύπωση ότι τα ΜΜΜ είναι γεμάτα άτομα που δεν είναι καλά ψυχολογικά.

Είναι όμως πραγματικά έτσι;

Η απάντηση δεν είναι τόσο απλή.

Μπορούμε να καταλάβουμε πώς νιώθει ένα άτομο από το πρόσωπό του;

Όχι πάντα.

Ένα ανέκφραστο ή κουρασμένο πρόσωπο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ένα άτομο είναι στεναχωρημένο. Μπορεί να υπάρχει κούραση από τη δουλειά, σκέψεις για ένα προσωπικό ζήτημα, άγχος, αφηρημάδα ή απλώς ανάγκη για λίγη ησυχία.

Για παράδειγμα, ένα άτομο που κοιτάζει επίμονα έξω από το παράθυρο του μετρό μπορεί να έχει μόλις χωρίσει. Μπορεί όμως εξίσου απλά να σκέφτεται τι θα φάει το βράδυ.

Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε.

Και εδώ βρίσκεται ένα σημαντικό στοιχείο που συναντάμε και στη σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία: δεν αντιλαμβανόμαστε ποτέ το άλλο άτομο εντελώς ανεξάρτητα από τον εαυτό μας.

Βλέπουμε το άλλο άτομο, αλλά ταυτόχρονα το ερμηνεύουμε.

Η μοναξιά μέσα στα ΜΜΜ

Τα ΜΜΜ αποτελούν ένα παράξενο κοινωνικό περιβάλλον.

Μπορεί να βρίσκεσαι ανάμεσα σε εκατοντάδες άτομα και παρ’ όλα αυτά να αισθάνεσαι μόνο.

Κάθεσαι δίπλα σε ένα άγνωστο άτομο. Στέκεσαι απέναντι από δεκάδες άτομα. Ακούς τις φωνές τους, βλέπεις τα πρόσωπά τους, αντιλαμβάνεσαι την παρουσία τους.

Και όμως, πιθανότατα δεν θα μιλήσεις σε κανένα άτομο.

Αυτό δημιουργεί μια ενδιαφέρουσα αντίφαση: σωματική εγγύτητα χωρίς απαραίτητα συναισθηματική εγγύτητα.

Από την οπτική της σχεσιακής ψυχαναλυτικής ψυχοθεραπείας, οι ανθρώπινες σχέσεις αποτελούν βασικό κομμάτι της ψυχικής μας ζωής. Η ανάγκη για σύνδεση, αναγνώριση και αποδοχή δεν εξαφανίζεται επειδή βρισκόμαστε ανάμεσα σε άγνωστα άτομα.

Έτσι, τα ΜΜΜ μπορούν να μας υπενθυμίζουν κάτι που βιώνουν πολλά άτομα στη σύγχρονη καθημερινότητα: μπορούμε να είμαστε περιτριγυρισμένα από άτομα και ταυτόχρονα να νιώθουμε μόνα.

Γιατί χρησιμοποιούμε ακουστικά στα ΜΜΜ;

Τα ακουστικά είναι σχεδόν χαρακτηριστικό της καθημερινής μετακίνησης.

Μπορεί να τα χρησιμοποιούμε για να ακούμε μουσική ή podcast. Μπορεί να θέλουμε να περάσει πιο ευχάριστα η διαδρομή. Μπορεί όμως να λειτουργούν και ως ένα μικρό «τείχος» ανάμεσα σε εμάς και τον κόσμο.

Και αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό.

Όλα τα άτομα χρειαζόμαστε προσωπικό χώρο.

Μετά από μια δύσκολη ημέρα στη δουλειά, για παράδειγμα, μπορεί να θέλουμε απλώς να φορέσουμε τα ακουστικά μας και να μη χρειαστεί να μιλήσουμε σε κανένα άτομο.

Η ψυχική μας υγεία δεν εξαρτάται από το να είμαστε συνεχώς κοινωνικά διαθέσιμα.

Ωστόσο, όταν η απομόνωση γίνεται ο βασικός τρόπος με τον οποίο σχετιζόμαστε με τα άλλα άτομα, αξίζει να αναρωτηθούμε τι συμβαίνει.

Τι σχέση έχει η σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία με όλα αυτά;

Η σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία βλέπει το κάθε άτομο μέσα στο πλαίσιο των σχέσεών του.

Δεν εξετάζουμε μόνο «τι συμβαίνει μέσα μου», αλλά και τι συμβαίνει ανάμεσα σε εμένα και τα άλλα άτομα.

Για παράδειγμα, ένα άτομο μπορεί να αισθάνεται ότι κανένα άλλο άτομο δεν το καταλαβαίνει. Στη θεραπευτική διαδικασία μπορεί να αρχίσει να παρατηρεί ότι δυσκολεύεται να εκφράσει τις ανάγκες του, φοβάται την απόρριψη ή απομακρύνεται πριν προλάβει ένα άλλο άτομο να το πλησιάσει.

Η σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία μπορεί να δημιουργήσει έναν χώρο όπου αυτά τα μοτίβα μπορούν να παρατηρηθούν και να κατανοηθούν.

Δεν πρόκειται απλώς για το να «διορθώσουμε» ένα συναίσθημα.

Πρόκειται για το να καταλάβουμε πώς δημιουργείται, πώς συνδέεται με τις σχέσεις μας και πώς επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο υπάρχουμε μαζί με άλλα άτομα.

Τι μπορεί να μας μάθει η ομαδική ψυχοθεραπεία;

Η ομαδική ψυχοθεραπεία έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε σχέση με την εμπειρία των ΜΜΜ.

Στην καθημερινότητά μας μπορεί να βρισκόμαστε ανάμεσα σε πολλά άτομα χωρίς να αισθανόμαστε πραγματικά συνδεδεμένα.

Στην ομαδική ψυχοθεραπεία, αντίθετα, μια ομάδα ατόμων συναντιέται συστηματικά σε έναν ασφαλή θεραπευτικό χώρο και έχει τη δυνατότητα να μιλήσει για όσα βιώνει στις σχέσεις του.

Στην αρχή μπορεί να υπάρχει αμηχανία.

«Τι θα σκεφτούν τα άλλα άτομα για εμένα;»

«Θα με κρίνουν;»

«Να μιλήσω ή να μείνω σιωπηλό;»

Αυτές οι σκέψεις είναι απολύτως ανθρώπινες.

Σταδιακά, όμως, η ομαδική ψυχοθεραπεία μπορεί να προσφέρει μια διαφορετική εμπειρία: την εμπειρία ότι ένα άτομο μπορεί να μιλήσει και να ακουστεί από άλλα άτομα που επίσης προσπαθούν να κατανοήσουν τον εαυτό τους.

Και αυτό μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντικό για άτομα που έχουν συνηθίσει να αισθάνονται μόνα.

Μήπως τελικά βλέπουμε στα άλλα άτομα κάτι από τον εαυτό μας;

Ίσως αυτή να είναι η πιο ενδιαφέρουσα ερώτηση.

Όταν κοιτάζουμε τα άτομα στα ΜΜΜ και σκεφτόμαστε «όλα φαίνονται στεναχωρημένα», δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τι πραγματικά αισθάνονται.

Μπορούμε όμως να αναρωτηθούμε:

Τι βλέπω εγώ στα άτομα γύρω μου;

Βλέπω μοναξιά;

Κούραση;

Αδιαφορία;

Άγχος;

Απόσταση;

Και ακόμη:

Πώς αισθάνομαι εγώ όταν βρίσκομαι ανάμεσα σε άτομα που δεν γνωρίζω;

Η σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα αυτές τις εμπειρίες και τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα στις σχέσεις μας.

Η ομαδική ψυχοθεραπεία μπορεί να μας προσφέρει έναν διαφορετικό τρόπο να συναντήσουμε άλλα άτομα: όχι απλώς να συνυπάρχουμε στον ίδιο χώρο, όπως συμβαίνει στα ΜΜΜ, αλλά να επικοινωνήσουμε, να μοιραστούμε και να συνδεθούμε.

Την επόμενη φορά που θα μπεις στο μετρό…

Ίσως αξίζει να κοιτάξεις γύρω σου λίγο διαφορετικά.

Όχι για να αποφασίσεις ποιο άτομο είναι στεναχωρημένο.

Αλλά για να θυμηθείς ότι κάθε άτομο που βρίσκεται δίπλα σου στα ΜΜΜ κουβαλά μια ολόκληρη ιστορία που δεν γνωρίζεις.

Το άτομο που κοιτάζει κάτω μπορεί να έχει μόλις χωρίσει.

Το άτομο που χαμογελά στο κινητό μπορεί να περνά μια πολύ δύσκολη περίοδο.

Και το άτομο που φαίνεται απολύτως αδιάφορο μπορεί απλώς να είναι κουρασμένο.

Δεν ξέρουμε.

Και ίσως αυτή η επίγνωση να μας βοηθά να βλέπουμε τα άλλα άτομα με λίγο περισσότερη ενσυναίσθηση.

Γιατί τελικά, μέσα στα ΜΜΜ, μπορεί να μη γνωρίζουμε το ένα το άλλο.

Αλλά όλα τα άτομα μετακινούμαστε κουβαλώντας κάτι.

Μια σκέψη.

Ένα άγχος.

Μια απώλεια.

Μια προσδοκία.

Μια σχέση.

Μια ανάγκη να μας δουν.

Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα πιο ανθρώπινα πράγματα που μπορούμε να παρατηρήσουμε στα ΜΜΜ.

Αναστασία Στόκου, Ψυχολόγος

Σχεσιακή Ψυχαναλυτική Ψυχοθεραπεύτρια

Ειδικευόμενη Ομαδική Ψυχοθεραπεύτρια κατά Irvin Yalom

Συνιδρύτρια του Κέντρου Sirens of Relations

Podcast Producer at Cherry Psy Talks