https://www.cnn.gr/ellada/story/554162/adianoiti-tragodia-stin-plaka-nekroi-kai-oi-eksi-agnooymenoi-apo-tin-ekriksi-sto-triorofo-ktirio
Υπάρχουν ειδήσεις που τις διαβάζεις και συνεχίζεις τη μέρα σου.
Και υπάρχουν ειδήσεις που, ακόμη κι αν δεν γνωρίζεις κανένα από τα άτομα που αφορά, σε κάνουν να σταματήσεις για λίγο.
Η έκρηξη στην Πλάκα είναι μία από αυτές.
Έκρηξη στην Πλάκα και συλλογικό πένθος
Η τραγωδία στην οδό Λυσικράτους, η κατάρρευση του κτιρίου και η απώλεια έξι ανθρώπων φέρνουν ξανά στην επιφάνεια κάτι που ίσως προσπαθούμε καθημερινά να κρατάμε μακριά από τη σκέψη μας: ότι η ζωή μπορεί να αλλάξει ξαφνικά.
Μπορεί να μην υπήρχε προσωπική σχέση με κανένα από τα άτομα που χάθηκαν.
Κι όμως, μπορεί να εμφανιστεί φόβος.
Θλίψη.
Θυμός.
Σφίξιμο στο σώμα.
Μια ανάγκη να τηλεφωνηθεί ένα αγαπημένο πρόσωπο και να ακουστεί η φωνή του.
Μια σκέψη όπως «κι αν συνέβαινε σε εμένα;».
Ή ακόμη και ένα αίσθημα κενού που είναι δύσκολο να εξηγηθεί.
Γιατί η απώλεια δεν αφορά μόνο το άτομο που χάνει έναν δικό του άνθρωπο.
Μερικές φορές μια τραγωδία αγγίζει κάτι πολύ βαθύτερο: την αίσθηση ασφάλειας με την οποία κινούμαστε μέσα στον κόσμο.
Όταν μια είδηση γίνεται προσωπική
Η καθημερινότητα βασίζεται σε πολλές μικρές βεβαιότητες.
Ότι θα φύγεις από το σπίτι και θα επιστρέψεις.
Ότι το άτομο που αγαπάς θα απαντήσει στο τηλέφωνο.
Ότι αύριο θα είσαι εδώ.
Ότι το σπίτι σου είναι ένα ασφαλές μέρος.
Ότι μπορείς να κάνεις σχέδια για την επόμενη εβδομάδα, τον επόμενο μήνα, το επόμενο καλοκαίρι.
Μια ξαφνική τραγωδία μπορεί να διαταράξει αυτή την αίσθηση συνέχειας.
Η έκρηξη στην Πλάκα μπορεί να κάνει ένα άτομο να κοιτάξει διαφορετικά ένα παλιό κτίριο στον δρόμο του. Να αισθανθεί μεγαλύτερη αγωνία όταν ακούσει έναν δυνατό θόρυβο. Να φοβηθεί περισσότερο για τους ανθρώπους που αγαπά.
Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα.
Ο ψυχισμός προσπαθεί να επεξεργαστεί αυτό που συνέβη.
Προσπαθεί να καταλάβει πώς είναι δυνατόν μια συνηθισμένη ημέρα να μετατραπεί ξαφνικά σε ημέρα απώλειας.
Τι είναι το συλλογικό πένθος;
Όταν ακούμε για την έκρηξη στην Πλάκα, μπορεί να μιλάμε για ανθρώπους που δεν γνωρίζουμε.
Κι όμως, μπορεί να πενθούμε.
Αυτό είναι ένα κομμάτι του συλλογικού πένθους.
Το συλλογικό πένθος αφορά τον τρόπο με τον οποίο μια κοινότητα ή μια κοινωνία επηρεάζεται ψυχικά από μια σημαντική απώλεια ή μια τραγωδία.
Δεν χρειάζεται να υπάρχει προσωπική γνωριμία.
Μπορεί να υπάρχει μια αίσθηση ότι «αυτό συνέβη σε ανθρώπους σαν κι εμένα».
Και τότε η απώλεια των άλλων συναντά τον δικό μας φόβο για την απώλεια.
Ίσως σκεφτείς τον γονέα σου.
Το παιδί σου.
Το άτομο με το οποίο είσαι σε σχέση.
Έναν φίλο ή μία φίλη.
Ίσως σκεφτείς έναν άνθρωπο που έχεις ήδη χάσει.
Και τότε η σημερινή είδηση μπορεί να αγγίξει ένα παλιότερο πένθος.
Δεν πενθούν όλα τα άτομα με τον ίδιο τρόπο
Το συλλογικό πένθος δεν σημαίνει ότι όλοι αισθάνονται το ίδιο.
Κάποιο άτομο μπορεί να κλάψει.
Κάποιο άλλο μπορεί να αισθανθεί θυμό.
Κάποιο μπορεί να αισθανθεί φόβο.
Κάποιο μπορεί να παρακολουθεί συνεχώς τις ειδήσεις.
Κάποιο άλλο μπορεί να θέλει να τις αποφύγει εντελώς.
Κάποιο μπορεί να νιώσει έντονα και κάποιο άλλο σχεδόν τίποτα.
Δεν υπάρχει ένας μοναδικός «σωστός» τρόπος να αντιδράσει κανείς στην απώλεια.
Και αυτό είναι σημαντικό να το θυμόμαστε.
Γιατί πολλές φορές δεν μας δυσκολεύει μόνο αυτό που συνέβη.
Μας δυσκολεύει και η σκέψη ότι «δεν θα έπρεπε να αισθάνομαι έτσι».
Όταν η μία τραγωδία ξυπνά μια άλλη
Η έκρηξη στην Πλάκα μπορεί επίσης να ξυπνήσει μνήμες από άλλες τραγωδίες.
Μια εικόνα από τα συντρίμμια μπορεί να θυμίσει μια παλαιότερη εικόνα.
Η αναμονή για την ταυτοποίηση ή τον εντοπισμό ανθρώπων μπορεί να θυμίσει μια προηγούμενη αγωνία.
Η λέξη «νεκροί» μπορεί να φέρει στην επιφάνεια ένα πρόσωπο που έχει χαθεί.
Και κάπως έτσι μια νέα απώλεια, ακόμη κι αν δεν είναι προσωπική, μπορεί να συναντήσει ένα προσωπικό πένθος που δεν είχε ακόμη βρει χώρο να εκφραστεί.
Ίσως αυτός είναι ένας από τους λόγους που ορισμένες ειδήσεις μας επηρεάζουν πολύ περισσότερο από άλλες.
Δεν συναντάμε μόνο το γεγονός.
Συναντάμε και όσα κουβαλάμε ήδη.
Τι συμβαίνει στις σχέσεις μας όταν φοβόμαστε την απώλεια;
Μπροστά στην πιθανότητα της απώλειας, μπορεί να αλλάξει και ο τρόπος που σχετιζόμαστε.
Μπορεί να θέλουμε να κρατήσουμε τους ανθρώπους μας πιο κοντά.
Μπορεί να δυσκολευόμαστε να τους αφήσουμε να φύγουν.
Μπορεί να τηλεφωνούμε περισσότερο.
Μπορεί να αποφεύγουμε να δεθούμε βαθιά, επειδή η σκέψη ότι κάποτε μπορεί να χάσουμε έναν άνθρωπο γίνεται πολύ επώδυνη.
Μπορεί ακόμη να συνειδητοποιούμε πόσα πράγματα αφήνουμε ανείπωτα.
Ένα «σ’ αγαπώ».
Ένα «σε χρειάζομαι».
Ένα «φοβήθηκα».
Ένα «χαίρομαι που είσαι εδώ».
Από τη σκοπιά της σχεσιακής ψυχαναλυτικής ψυχοθεραπείας, ο τρόπος με τον οποίο βιώνουμε μια απώλεια δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τις σχέσεις μας.
Δεν χάνεται μόνο ένας άνθρωπος.
Αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο υπάρχουμε μέσα σε μια συγκεκριμένη σχέση.
Και αυτή η αλλαγή μπορεί να χρειάζεται χρόνο για να γίνει κατανοητή.
Η σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία δεν αφορά μόνο το «να ξεπεράσουμε» κάτι
Στη σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία, δεν χρειάζεται η απώλεια να αντιμετωπιστεί σαν ένα πρόβλημα που πρέπει γρήγορα να λυθεί.
Μπορεί να χρειάζεται να υπάρξει ένας χώρος όπου το άτομο θα μπορέσει να μιλήσει για αυτό που συνέβη.
Για τον φόβο.
Για τον θυμό.
Για την ενοχή.
Για τη σιωπή.
Για τις αναμνήσεις.
Για το πώς έχει αλλάξει η σχέση με τους άλλους.
Για το πώς έχει αλλάξει η σχέση με τον ίδιο τον εαυτό.
Η σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία δίνει ιδιαίτερη σημασία στις σχέσεις και στον τρόπο με τον οποίο τα βιώματά μας αποκτούν νόημα μέσα από αυτές.
Και η απώλεια είναι, ίσως, μία από τις πιο βαθιά σχεσιακές ανθρώπινες εμπειρίες.
Γιατί μπορεί να βοηθήσει η ομαδική ψυχοθεραπεία;
Υπάρχει κάτι ιδιαίτερο στην ομαδική ψυχοθεραπεία.
Το άτομο κάθεται απέναντι σε άλλα άτομα και ανακαλύπτει ότι η μοναξιά που αισθανόταν δεν είναι απαραίτητα μόνο δική του.
Ένα άτομο μπορεί να μιλήσει για το πένθος του.
Ένα άλλο για τον φόβο του.
Ένα άλλο για μια σχέση που άλλαξε μετά από μια απώλεια.
Κάποιο μπορεί να ακούει χωρίς να είναι ακόμη έτοιμο να μιλήσει.
Και μέσα από αυτή τη συνύπαρξη μπορεί να δημιουργηθεί ένας χώρος σύνδεσης.
Η ομαδική ψυχοθεραπεία δεν κάνει την απώλεια μικρότερη.
Δεν εξαφανίζει το πένθος.
Μπορεί όμως να κάνει κάτι διαφορετικό: να βοηθήσει ένα άτομο να μη χρειάζεται να το κουβαλά εντελώς μόνο.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία όταν μιλάμε για συλλογικό πένθος.
Γιατί σε μια ομάδα μπορεί να συναντήσει κανείς όχι μόνο τον δικό του τρόπο να πενθεί, αλλά και διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους οι άλλοι άνθρωποι αντιμετωπίζουν τον φόβο, την απώλεια και την ανάγκη για σύνδεση.
Να μη γίνουν οι άνθρωποι απλώς αριθμοί
Η έκρηξη στην Πλάκα μάς φέρνει μπροστά σε έναν αριθμό: έξι νεκροί.
Όμως πίσω από τον αριθμό υπάρχουν άνθρωποι.
Υπήρχαν σχέσεις.
Υπήρχαν καθημερινότητες.
Υπήρχαν άνθρωποι που περίμεναν αυτούς τους ανθρώπους να γυρίσουν.
Υπήρχαν σχέδια για την επόμενη ημέρα.
Και αυτή ίσως είναι μια από τις πιο δύσκολες πλευρές κάθε τραγωδίας.
Ότι η ζωή συνεχίζεται για τους περισσότερους, ενώ για κάποιους ανθρώπους έχει αλλάξει οριστικά.
Το συλλογικό πένθος μάς καλεί να μην προσπεράσουμε τόσο γρήγορα.
Να θυμηθούμε ότι πίσω από κάθε απώλεια υπάρχει μια σχέση.
Και ότι πίσω από κάθε σχέση υπάρχει ένας άνθρωπος.
Ίσως τελικά αυτό που χρειαζόμαστε είναι να μπορούμε να είμαστε μαζί
Δεν χρειάζεται να έχουμε πάντα τις σωστές λέξεις.
Δεν χρειάζεται να ξέρουμε πώς να απαντήσουμε στον θάνατο.
Δεν χρειάζεται να βρούμε αμέσως νόημα σε μια τραγωδία.
Μερικές φορές χρειάζεται απλώς να μπορούμε να πούμε:
«Αυτό με φόβισε.»
«Αυτό με πόνεσε.»
«Μου θύμισε έναν άνθρωπο που έχασα.»
«Φοβάμαι μήπως συμβεί κάτι στους δικούς μου ανθρώπους.»
«Δεν ξέρω τι νιώθω.»
Και να υπάρχει ένας χώρος όπου όλα αυτά μπορούν να ακουστούν.
Είτε μέσα σε μια θεραπευτική σχέση είτε μέσα σε μια ομαδική ψυχοθεραπεία, η ανθρώπινη σύνδεση μπορεί να γίνει ένας τρόπος να σταθούμε απέναντι σε όσα είναι δύσκολο να αντέξουμε μόνοι.
Η σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία δεν υπόσχεται ότι η απώλεια θα πάψει να πονά.
Η ομαδική ψυχοθεραπεία δεν υπόσχεται ότι το πένθος θα εξαφανιστεί.
Μπορούν, όμως, να προσφέρουν έναν χώρο όπου η απώλεια μπορεί να αποκτήσει λόγο, η θλίψη να βρει χώρο και το άτομο να μην αισθάνεται ότι πρέπει να τα καταφέρει μόνο του.
Γιατί απέναντι στην απώλεια, ίσως το πιο ανθρώπινο που μπορούμε να κάνουμε είναι να παραμείνουμε σε σχέση.
Και απέναντι στο συλλογικό πένθος, ίσως να θυμόμαστε ότι πίσω από κάθε είδηση υπάρχει ένας άνθρωπος.
Ένας άνθρωπος που αγαπήθηκε.
Ένας άνθρωπος που θα λείψει.
Και άνθρωποι που από εδώ και πέρα θα χρειαστεί να μάθουν να ζουν με την απουσία του.
Αναστασία Στόκου, Ψυχολόγος-
Σχεσιακή Ψυχαναλυτική Ψυχοθεραπεύτρια,
Ειδικευόμενη Ομαδική Ψυχοθεραπεύτρια ΙΣΟΨ,
Sex Therapy Buehler Institute,
Συνιδρύτρια του Κέντρου Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας Sirens of Relations,
Επιστημονική Συνεργάτης του ΕΚΙΣΥΠ,
Podcast host στο Cherry Psy Talks
