Όταν ανακαλύπτουμε ότι το άτομο που μας θεραπεύει έχει και ζωή

Στη θεραπεία, κάποια στιγμή μπορεί να γεννηθεί μια παράξενη φαντασίωση.

Η φαντασίωση ότι το άτομο που μας θεραπεύει υπάρχει μόνο για εμάς.

Ότι, όταν μπαίνουμε στο θεραπευτικό δωμάτιο, ο κόσμος του ατόμου που μας θεραπεύει σταματά και ξεκινά ο δικός μας. Ότι το άτομο που μας θεραπεύει είναι εκεί, σταθερό, διαθέσιμο, παρόν, χωρίς δικές του ανάγκες, χωρίς δικά του προβλήματα, χωρίς μια προσωπική ζωή που συνεχίζεται όταν εμείς φεύγουμε από το γραφείο.

Μπορεί να ξέρουμε λογικά ότι το άτομο που μας θεραπεύει είναι άνθρωπος. Κι όμως, συναισθηματικά, μπορεί να είναι δύσκολο να το νιώσουμε.

Γιατί το άτομο που μας θεραπεύει έχει κι αυτό μια ζωή.

Έχει ανθρώπους που αγαπά. Έχει φίλους. Έχει οικογένεια. Έχει σχέσεις. Έχει υποχρεώσεις. Μπορεί να αρρωστήσει. Μπορεί να κουραστεί. Μπορεί να στενοχωρηθεί. Μπορεί να χάσει έναν άνθρωπο που αγαπά. Μπορεί να ερωτευτεί. Μπορεί να θυμώσει. Μπορεί να γελάσει. Μπορεί να περάσει μια δύσκολη μέρα.

Έχει μια ζωή που δεν γνωρίζουμε και δεν χρειάζεται να γνωρίζουμε ολόκληρη.

Και ακριβώς αυτό μπορεί να είναι δύσκολο.

Γιατί μέσα στη θεραπευτική σχέση μπορεί να δημιουργηθεί μια πολύ ιδιαίτερη εμπειρία: το άτομο που μας θεραπεύει γνωρίζει πολλά πράγματα για εμάς, ενώ εμείς γνωρίζουμε σχετικά λίγα για τη ζωή του.

Εμείς μιλάμε για τις σχέσεις μας, τους φόβους μας, τις επιθυμίες μας, τις απώλειές μας, το σώμα μας, τη σεξουαλικότητά μας, την οικογένειά μας, την καθημερινότητά μας.

Το άτομο που μας θεραπεύει ακούει.

Και αυτή η ασυμμετρία είναι σημαντική.

Μπορεί, όμως, μέσα από αυτήν την ασυμμετρία να δημιουργηθεί η φαντασίωση ότι το άτομο που μας θεραπεύει δεν έχει πραγματική ζωή έξω από εμάς.

Σαν να υπάρχει μόνο μέσα στη σχέση μαζί μας.

Σαν να είναι πάντα διαθέσιμο όταν το χρειαζόμαστε.

Σαν να μην έχει ανάγκες.

Σαν να μην κουράζεται.

Σαν να μην έχει στιγμές αδυναμίας.

Σαν να μην υπάρχει τίποτα που να το τραβά μακριά από εμάς.

Και ίσως αυτή η φαντασίωση να μην είναι τυχαία.

Ίσως να αγγίζει μια πολύ βαθιά ανθρώπινη επιθυμία:

την επιθυμία να υπάρχει κάποιος για εμάς.

Κάποιο άτομο που δεν θα φύγει.

Κάποιο άτομο που δεν θα απομακρυνθεί επειδή έχει ανάγκες.

Κάποιο άτομο που θα είναι διαθέσιμο χωρίς να χρειάζεται να το φροντίσουμε κι εμείς.

Κάποιο άτομο που θα μπορεί να αντέξει όλα όσα εμείς δυσκολευόμαστε να αντέξουμε.

Ένα «ιδανικό Άλλο».

Και το άτομο που μας θεραπεύει, μέσα στο ασφαλές πλαίσιο της θεραπείας, μπορεί κάποιες φορές να πάρει αυτή τη θέση.

Όχι επειδή το άτομο που μας θεραπεύει είναι πραγματικά αυτό το ιδανικό πρόσωπο.

Αλλά επειδή η θεραπευτική σχέση μπορεί να ενεργοποιήσει πολύ πρώιμες και βαθιές ανάγκες μας.

Την ανάγκη να μας βλέπουν.

Να μας ακούνε.

Να μας καταλαβαίνουν.

Να μας επιλέγουν.

Να παραμένουν.

Να μην εγκαταλείπουν.

Να μας δίνουν χώρο χωρίς να ζητούν συνεχώς κάτι από εμάς.

Και τότε η ανακάλυψη ότι το άτομο που μας θεραπεύει έχει τη δική του ζωή μπορεί να προκαλέσει ένα μικρό ή μεγαλύτερο αίσθημα ματαίωσης.

«Τι εννοείς ότι έχεις κι εσύ ζωή;»

«Τι εννοείς ότι έχεις άλλα άτομα στη ζωή σου;»

«Τι εννοείς ότι μπορεί να κουράζεσαι;»

«Τι εννοείς ότι δεν είμαι το κέντρο της δικής σου ζωής;»

Μπορεί να ακούγεται παράλογο.

Αλλά δεν είναι απαραίτητα παράλογο.

Είναι ανθρώπινο.

Γιατί το να αποδεχτούμε ότι το άλλο άτομο έχει δική του ζωή σημαίνει ότι πρέπει να αποδεχτούμε κάτι δύσκολο:

το άλλο άτομο είναι πραγματικά Άλλο.

Δεν υπάρχει μόνο σε σχέση με εμάς.

Δεν είναι προέκτασή μας.

Δεν υπάρχει για να ικανοποιεί όλες τις ανάγκες μας.

Έχει επιθυμίες που δεν γνωρίζουμε.

Έχει σκέψεις που δεν γνωρίζουμε.

Έχει σχέσεις που δεν γνωρίζουμε.

Έχει μια ζωή στην οποία εμείς δεν έχουμε πρόσβαση.

Και αυτό είναι μια σημαντική πλευρά της ανθρώπινης σχέσης.

Στη σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία, αυτή η συνάντηση με την υποκειμενικότητα του Άλλου έχει ιδιαίτερη σημασία.

Γιατί η θεραπεία δεν είναι απλώς ένας χώρος όπου το άτομο που μας θεραπεύει «διορθώνει» κάτι σε εμάς.

Είναι μια σχέση.

Και μέσα σε κάθε πραγματική σχέση υπάρχει πάντα και το γεγονός ότι το άλλο άτομο έχει τη δική του πραγματικότητα.

Το άτομο που μας θεραπεύει δεν είναι άδειος καμβάς.

Δεν είναι μηχανή.

Δεν είναι κάποιο άτομο που δεν αισθάνεται τίποτα.

Δεν είναι κάποιο άτομο που δεν έχει ζωή.

Ταυτόχρονα, το άτομο που μας θεραπεύει έχει την ευθύνη να προστατεύει το θεραπευτικό πλαίσιο, να γνωρίζει τα όριά του και να μην χρησιμοποιεί τη δική του ζωή για να φορτώσει το άτομο που θεραπεύεται με δικές του ανάγκες.

Αυτό είναι πολύ σημαντικό.

Το ότι το άτομο που μας θεραπεύει είναι άνθρωπος δεν σημαίνει ότι η θεραπεία γίνεται μια σχέση χωρίς όρια.

Ακριβώς το αντίθετο.

Τα όρια είναι αυτά που επιτρέπουν στη θεραπευτική σχέση να παραμένει ασφαλής.

Και ίσως εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο όμορφα παράδοξα της θεραπείας:

Το άτομο που μας θεραπεύει δεν χρειάζεται να είναι τέλειο για να είναι θεραπευτικό.

Δεν χρειάζεται να είναι ένα άτομο χωρίς προβλήματα.

Δεν χρειάζεται να έχει μια τέλεια ζωή.

Χρειάζεται να μπορεί να είναι παρόν, να σκέφτεται, να ακούει, να αναγνωρίζει τη δική του θέση στη σχέση και να μπορεί να χρησιμοποιεί όσα συμβαίνουν μέσα στη θεραπεία προς όφελος του ατόμου που θεραπεύεται.

Και κάποια στιγμή, ίσως αρχίσουμε να αντέχουμε κάτι που στην αρχή ήταν δύσκολο:

το άτομο που μας θεραπεύει έχει ζωή και έξω από εμάς.

Και αυτό δεν σημαίνει ότι η σχέση μας μαζί του είναι λιγότερο σημαντική.

Σημαίνει ότι είναι πραγματική.

Γιατί μια σχέση που βασίζεται στην ψευδαίσθηση ότι το άλλο άτομο υπάρχει μόνο για εμάς δεν είναι πραγματικά σχέση με έναν Άλλο.

Είναι σχέση με μια φαντασίωση.

Η θεραπεία μπορεί να μας βοηθήσει να περάσουμε από τη φαντασίωση στην πραγματικότητα.

Να μάθουμε ότι μπορούμε να αγαπάμε, να συνδεόμαστε, να εμπιστευόμαστε και να νοιαζόμαστε ένα άτομο χωρίς να χρειάζεται να καταργούμε τη δική του ζωή.

Να αντέχουμε ότι το άλλο άτομο μπορεί να έχει διαφορετικές ανάγκες από τις δικές μας.

Ότι μπορεί να μας ματαιώσει.

Ότι μπορεί να μην είναι πάντα διαθέσιμο.

Ότι μπορεί να μη μας καταλαβαίνει απόλυτα.

Και ότι παρ’ όλα αυτά μπορεί να παραμένει σε σχέση μαζί μας.

Ίσως τελικά η θεραπεία να μην μας μαθαίνει πώς να βρούμε το άτομο που θα υπάρχει αποκλειστικά για εμάς.

Ίσως μας βοηθά να ανακαλύψουμε κάτι πιο δύσκολο και πιο ουσιαστικό:

πώς είναι να σχετιζόμαστε με ένα πραγματικό άτομο.

Με ένα άτομο που έχει τη δική του ζωή.

Με ένα άτομο που μας θεραπεύει και έχει τη δική του ζωή.

Με έναν Άλλο που δεν μπορούμε να ελέγξουμε, να γνωρίζουμε ολοκληρωτικά ή να κάνουμε να υπάρχει μόνο για εμάς.

Και ίσως ακριβώς εκεί βρίσκεται ένα σημαντικό κομμάτι της θεραπευτικής αλλαγής:

να μπορούμε να συναντάμε τον Άλλο ως Άλλον.

Να μπορούμε να αντέχουμε τη διαφορά.

Να αντέχουμε τη ματαίωση.

Να αναγνωρίζουμε τις ανάγκες μας χωρίς να απαιτούμε από το άλλο άτομο να μην έχει δικές του.

Και να καταλάβουμε ότι η πραγματική σύνδεση δεν απαιτεί το άλλο άτομο να εγκαταλείψει τη δική του ζωή για να είναι δίπλα μας.

Αντίθετα, ίσως η πιο ουσιαστική σύνδεση αρχίζει όταν μπορούμε να πούμε:

«Ξέρω ότι έχεις τη δική σου ζωή. Και μπορώ να σε συναντώ ως ένα ξεχωριστό άτομο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η σχέση μας χάνει την αξία της.»

Και τότε η ερώτηση αλλάζει.

Δεν είναι πλέον:

«Γιατί το άτομο που με θεραπεύει έχει ζωή έξω από εμένα;»

Αλλά:

«Τι συμβαίνει μέσα μου όταν ανακαλύπτω ότι το άλλο άτομο έχει μια ζωή που δεν μπορώ να ελέγξω;»

«Τι φοβάμαι ότι σημαίνει αυτό για τη σχέση μας;»

«Μπορώ να αντέξω ότι ο Άλλος είναι ξεχωριστός από εμένα και παρ’ όλα αυτά μπορεί να παραμένει συνδεδεμένος μαζί μου;»

Ίσως αυτές να είναι ερωτήσεις που αξίζει να μη βιαστούμε να απαντήσουμε.

Αλλά να τις αφήσουμε να υπάρξουν μέσα στη θεραπεία.

Γιατί πολλές φορές εκεί ακριβώς αρχίζει η πιο ουσιαστική δουλειά:

εκεί που συναντάμε όχι το τέλειο άτομο που φανταστήκαμε, αλλά ένα πραγματικό άτομο — με όρια, με συναισθήματα, με μια δική του ζωή — και μαθαίνουμε μέσα από αυτή τη σχέση πώς να σχετιζόμαστε κι εμείς με τους πραγματικούς Άλλους της δικής μας ζωής.

Anastasia Stokou, Ψυχολόγος- Σχεσιακή Ψυχαναλυτική Ψυχοθεραπεύτρια, Ειδικευόμενη Ομαδική Ψυχοθεραπεύτρια ΙΣΟΨ, Sex Therapy Buehler Institute, Συνιδρύτρια του Κέντρου Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας Sirens of Relations, Επιστημονική Συνεργάτης του ΕΚΙΣΥΠ, Podcast host στο Cherry Psy Talks