Πριν από λίγες ημέρες μπορεί να γεννηθεί η σκέψη να επιλεγεί κάτι που, για πολλούς ανθρώπους, δεν είναι ιδιαίτερα συνηθισμένο: ένας καφές μόνος σε μια καφετέρια.

Μπορεί να φαίνεται σαν μια απλή καθημερινή πράξη, όμως για αρκετούς ανθρώπους μπορεί να χρειάζεται θάρρος. Στην ελληνική πραγματικότητα, η εικόνα ενός ανθρώπου που κάθεται μόνος σε μια καφετέρια συχνά προκαλεί ερωτήματα. Μπορεί να θεωρηθεί ότι υπάρχει ανάγκη για παρέα, ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα ή ότι η απουσία μιας παρέας σημαίνει απαραίτητα μοναξιά.

Όμως η μοναξιά και η μοναχικότητα δεν είναι πάντα το ίδιο πράγμα.

Η μοναξιά μπορεί να είναι ένα συναίσθημα που βιώνεται όταν υπάρχει ανάγκη για σύνδεση και αυτή η σύνδεση απουσιάζει. Η μοναχικότητα, από την άλλη πλευρά, μπορεί να αποτελεί μια συνειδητή επιλογή. Μπορεί να είναι ένας χρόνος που αφιερώνεται στον εαυτό, χωρίς την ανάγκη συνεχούς επικοινωνίας, κοινωνικής αλληλεπίδρασης ή επιβεβαίωσης από τους άλλους.

Το να επιλέγεται ένας καφές μόνος, ένας περίπατος, ένα γεύμα ή ακόμη και λίγος χρόνος χωρίς παρέα μπορεί να δημιουργήσει έναν διαφορετικό χώρο εσωτερικής παρατήρησης.

Έναν χώρο όπου υπάρχει η δυνατότητα να ακουστούν καλύτερα οι προσωπικές ανάγκες, τα συναισθήματα, οι σκέψεις και οι επιθυμίες.

Πολλές φορές η καθημερινότητα είναι γεμάτη ανθρώπους, υποχρεώσεις, επικοινωνία, εργασία, κοινωνικές σχέσεις και διαρκή ερεθίσματα. Μέσα σε αυτή τη διαρκή εξωστρέφεια μπορεί να μην υπάρχει αρκετός χρόνος για να παρατηρηθεί τι πραγματικά συμβαίνει εσωτερικά.

Η συνειδητή επιλογή της μοναχικότητας μπορεί, επομένως, να λειτουργήσει ως μια μικρή άσκηση αυτογνωσίας.

Τι χρειάζεται αυτή τη στιγμή;

Πώς βιώνεται η σιωπή;

Πώς αισθάνεται το σώμα;

Ποιες σκέψεις εμφανίζονται όταν δεν υπάρχει κάποιος άλλος για να τις αποσπάσει;

Υπάρχει άνεση με την προσωπική παρουσία ή εμφανίζεται αμηχανία, άγχος και η ανάγκη να αναζητηθεί άμεσα μια άλλη ανθρώπινη παρουσία;

Αυτά τα ερωτήματα έχουν ιδιαίτερη σημασία και μέσα στην ψυχοθεραπεία.

Η σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος διαμορφώνεται και εξελίσσεται μέσα στις σχέσεις. Οι σχέσεις με τους σημαντικούς ανθρώπους, οι εμπειρίες εγγύτητας και απόστασης, η ανάγκη για αποδοχή, η επιθυμία για σύνδεση και ο φόβος της απόρριψης μπορούν να επηρεάσουν βαθιά τον τρόπο με τον οποίο βιώνεται ο εαυτός και η μοναξιά.

Από αυτή την οπτική, η σχέση με τον εαυτό δεν είναι ανεξάρτητη από τη σχέση με τους άλλους. Ο τρόπος με τον οποίο υπάρχει σύνδεση με τους άλλους μπορεί να συνδέεται με τον τρόπο με τον οποίο υπάρχει σύνδεση με τον ίδιο τον εαυτό.

Η σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία μπορεί να προσφέρει έναν χώρο όπου τέτοιες εμπειρίες μπορούν να διερευνηθούν με μεγαλύτερο βάθος. Η θεραπευτική σχέση μπορεί να αποτελέσει ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο εξετάζονται οι συναισθηματικές ανάγκες, οι σχέσεις, οι φόβοι, οι επιθυμίες, οι επαναλαμβανόμενοι τρόποι σύνδεσης και η σχέση με τη μοναξιά.

Παράλληλα, η ομαδική ψυχοθεραπεία προσφέρει έναν διαφορετικό αλλά εξίσου σημαντικό χώρο για την κατανόηση των σχέσεων. Μέσα στην ομάδα, η παρουσία άλλων ανθρώπων δημιουργεί ευκαιρίες για να παρατηρηθούν συναισθήματα, αντιδράσεις, ανάγκες σύνδεσης, δυσκολίες στην επικοινωνία και τρόποι με τους οποίους δημιουργείται ή αποφεύγεται η εγγύτητα.

Η ψυχοθεραπεία, είτε μέσα από την ατομική είτε μέσα από την ομαδική διαδικασία, μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη κατανόηση της εσωτερικής εμπειρίας και στην ανάπτυξη μεγαλύτερης αυτογνωσίας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η μοναχικότητα είναι πάντα ευχάριστη ή ότι χρειάζεται να επιλέγεται συνεχώς. Ούτε σημαίνει ότι η ανάγκη για ανθρώπινη σύνδεση είναι κάτι που πρέπει να αποφεύγεται.

Ο άνθρωπος χρειάζεται τις σχέσεις.

Χρειάζεται την επικοινωνία, την αποδοχή, την εγγύτητα, τη φροντίδα και την αίσθηση ότι ανήκει.

Ταυτόχρονα, όμως, χρειάζεται και έναν προσωπικό χώρο.

Έναν χώρο όπου μπορεί να ακούσει τον εαυτό του, να αναγνωρίσει τις ανάγκες του και να παρατηρήσει τι πραγματικά συμβαίνει μέσα του.

Ίσως, τελικά, ένας καφές μόνος σε μια καφετέρια να μην είναι απλώς ένας καφές.

Μπορεί να είναι μια μικρή πράξη αυτοφροντίδας.

Μια ευκαιρία για αυτογνωσία.

Μια στιγμή σύνδεσης με τον εαυτό.

Μια υπενθύμιση ότι η μοναχικότητα δεν χρειάζεται πάντοτε να σημαίνει απουσία.

Μερικές φορές μπορεί να σημαίνει παρουσία.

Παρουσία με τον ίδιο τον εαυτό.

Και ίσως η ουσιαστική ερώτηση να μην είναι αν είναι παράξενο να κάθεται κάποιος μόνος σε μια καφετέρια, αλλά αν υπάρχει η δυνατότητα να παραμείνει για λίγο με τον εαυτό του, να τον ακούσει και να τον γνωρίσει καλύτερα.

Έχει υπάρξει ποτέ η επιλογή ενός καφέ, ενός περιπάτου ή μιας δραστηριότητας χωρίς παρέα;

Πώς βιώθηκε αυτή η εμπειρία;

Ήταν δύσκολο να υπάρχει μόνο ο εαυτός ή τελικά δημιουργήθηκε ένας πολύτιμος χώρος για περισσότερη ηρεμία, αυτογνωσία και εσωτερική σύνδεση;

Anastasia Stokou, Ψυχολόγος- Σχεσιακή Ψυχαναλυτική Ψυχοθεραπεύτρια, Ειδικευόμενη Ομαδική Ψυχοθεραπεύτρια ΙΣΟΨ, Sex Therapy Buehler Institute, Συνιδρύτρια του Κέντρου Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας Sirens of Relations, Επιστημονική Συνεργάτης του ΕΚΙΣΥΠ, Podcast host στο Cherry Psy Talks