Έχεις γνωρίσει ποτέ έναν άνθρωπο και, χωρίς να έχει προηγηθεί κάτι συγκεκριμένο, ένιωσες αμέσως ότι σε εκνευρίζει; Μπορεί να ήταν ο τρόπος που μιλούσε, μια έκφραση στο πρόσωπό του, η συμπεριφορά του ή ακόμη και κάτι που δυσκολεύεσαι να προσδιορίσεις. Το συναίσθημα μπορεί να είναι έντονο, παρότι στην πραγματικότητα δεν γνωρίζεις ακόμη αυτόν τον άνθρωπο.
Από τη σκοπιά της σχεσιακής ψυχαναλυτικής ψυχοθεραπείας και της ομαδικής ψυχοθεραπείας, αυτή η άμεση ενόχληση μπορεί να έχει μεγαλύτερο νόημα από όσο αρχικά φανταζόμαστε.
Γιατί κάποιο άτομο μας εκνευρίζει χωρίς να μας έχει κάνει κάτι;
Η σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο οι προηγούμενες σχέσεις και εμπειρίες μας επηρεάζουν τις σχέσεις που δημιουργούμε στο παρόν. Έτσι, ένα άτομο μπορεί να μας εκνευρίζει επειδή, χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε συνειδητά, μας θυμίζει κάποιον ή κάποια κατάσταση από το παρελθόν.
Μπορεί να μας θυμίζει:
- έναν άνθρωπο με τον οποίο είχαμε μια δύσκολη σχέση,
- έναν τρόπο συμπεριφοράς που κάποτε μας πλήγωσε,
- ένα συναίσθημα που δυσκολευόμαστε να αντέξουμε,
- ή ακόμη και μια πλευρά του εαυτού μας που δεν έχουμε αποδεχτεί πλήρως.
Η αντίδραση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι «φταίει» ο άλλος άνθρωπος. Ούτε σημαίνει ότι το συναίσθημά μας είναι λάθος. Σημαίνει ότι κάτι μέσα μας κινητοποιήθηκε.
Όταν ο άλλος γίνεται ένας «καθρέφτης»
Στη σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία, οι σχέσεις αποτελούν σημαντικό πεδίο για να κατανοήσουμε τον εαυτό μας. Κάποιες φορές ο άλλος άνθρωπος λειτουργεί σαν καθρέφτης: η παρουσία του μπορεί να ενεργοποιήσει παλιές εμπειρίες, φόβους, ανάγκες ή τρόπους με τους οποίους έχουμε μάθει να προστατευόμαστε.
Γι’ αυτό μπορεί να αναρωτιόμαστε: «Γιατί με εκνευρίζει τόσο πολύ αυτός ο άνθρωπος; Δεν μου έχει κάνει τίποτα».
Ίσως το πιο χρήσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο «τι κάνει το άλλο άτομο;», αλλά και «τι συμβαίνει μέσα μου όταν βρίσκομαι απέναντί του;».
Τι μας δείχνει η ομαδική ψυχοθεραπεία;
Η ομαδική ψυχοθεραπεία προσφέρει ένα ιδιαίτερα σημαντικό πλαίσιο για να παρατηρήσουμε τέτοιες αντιδράσεις. Μέσα σε μια θεραπευτική ομάδα συναντάμε διαφορετικούς ανθρώπους και είναι φυσικό κάποιοι να μας συμπαθούν, κάποιοι να μας δυσκολεύουν και κάποιοι να μας εκνευρίζουν.
Αυτά τα συναισθήματα δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζονται με ενοχή ή ντροπή. Στην ομαδική ψυχοθεραπεία μπορούν να γίνουν αντικείμενο εξερεύνησης με ασφάλεια, περιέργεια και ενσυναίσθηση.
Η ομαδική ψυχοθεραπεία μπορεί να μας βοηθήσει να παρατηρήσουμε:
- ποια συμπεριφορά μας ενεργοποιεί,
- ποιες σχέσεις από το παρελθόν μπορεί να συνδέονται με αυτή την αντίδραση,
- ποιες ανάγκες ή ευαισθησίες βρίσκονται πίσω από τον εκνευρισμό,
- και ποια επαναλαμβανόμενα σχεσιακά μοτίβα εμφανίζονται στη ζωή μας.
Το γεγονός ότι κάποιος μας εκνευρίζει δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοήσουμε τα όριά μας ή ότι κάθε αρνητικό συναίσθημα είναι «δικό μας πρόβλημα». Μερικές φορές η συμπεριφορά του άλλου πράγματι μας δυσκολεύει. Η σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία, όμως, μας προσκαλεί να διερευνήσουμε και τη δική μας εσωτερική εμπειρία, χωρίς βιαστικά συμπεράσματα.
Από τον εκνευρισμό στην αυτογνωσία
Αν κάποιος σε εκνευρίζει από την πρώτη στιγμή, ίσως αξίζει να σταθείς για λίγο σε αυτό το συναίσθημα με καλοσύνη.
Μπορείς να αναρωτηθείς:
Τι μου θυμίζει αυτός ο άνθρωπος;
Τι ακριβώς με εκνευρίζει;
Τι αισθάνομαι πέρα από τον θυμό ή την ενόχληση;
Υπάρχει κάτι οικείο σε αυτή την αντίδραση;
Η σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία και η ομαδική ψυχοθεραπεία δεν μας ζητούν να κατηγορήσουμε ούτε τον εαυτό μας ούτε τον άλλον. Μας προσφέρουν έναν χώρο για να κατανοήσουμε βαθύτερα τι συμβαίνει μέσα μας.
Γιατί μερικές φορές ο άνθρωπος που μας εκνευρίζει περισσότερο δεν είναι απαραίτητα αυτός που πρέπει να απομακρύνουμε. Μπορεί να είναι ένας άνθρωπος που, με την παρουσία του, αγγίζει ένα σημείο μέσα μας που χρειάζεται να το γνωρίσουμε καλύτερα.
Και αυτή η αναγνώριση μπορεί να γίνει μια σημαντική αρχή για περισσότερη αυτογνωσία, αυθεντική επικοινωνία και ουσιαστικότερες σχέσεις.
Υπάρχουν φορές που ένα άτομο μας εκνευρίζει “από την πρώτη στιγμή”, χωρίς να το γνωρίζουμε πραγματικά. Από τη σκοπιά της σχεσιακής ψυχαναλυτικής ψυχοθεραπείας και της ομαδικής ψυχοθεραπείας , αυτό δεν θεωρείται τυχαίο ούτε παράλογο. Είναι ένα πολύ ανθρώπινο φαινόμενο, που συνήθως μιλά περισσότερο για εμάς και την ιστορία μας παρά για τον άλλον άνθρωπο.
Στη σχεσιακή ψυχοθεραπεία βλέπουμε ότι συχνά αντιδρούμε σε κάποιον επειδή μας «θυμίζει» κάτι:
– έναν άνθρωπο του παρελθόντος,
– ένα δύσκολο συναίσθημα που δεν θέλουμε να συναντήσουμε,
– μια πλευρά του/της εαυτού/ εαυτής μας που μας δυσκολεύει.
Δεν το συνειδητοποιούμε, αλλά το άλλο άτομο γίνεται ένα είδος «καθρέπτη» στο οποίο προβάλλουμε εμπειρίες, φόβους ή άλυτα τραύματα. Έτσι, η ενόχληση που νιώθουμε μπορεί να είναι ένας τρόπος με τον οποίο το ψυχικό μας σύστημα προσπαθεί να προστατευτεί.
Σε μια θεραπευτική ομάδα, αυτά τα πρώτα έντονα συναισθήματα δεν απορρίπτονται. Μας ενδιαφέρουν. Γιατί συχνά δείχνουν κάτι πολύ ουσιαστικό:
• Η ενόχληση μπορεί να φέρει στην επιφάνεια παλιά μοτίβα σχέσεων.
• Μπορεί να μας δείξει ποιοι άνθρωποι μας “κινούν” δυσκολίες και γιατί.
• Μπορεί να αποκαλύψει σημεία ευαλωτότητας ή ανάγκες που δεν ακούμε εύκολα.
Η ομάδα λειτουργεί σαν ένας καθρέφτης: μέσα από τις αντιδράσεις μας προς τους άλλους ανθρώπους , βλέπουμε κομμάτια του/της εαυτού/ εαυτής μας που δεν θα αναγνωρίζαμε μόνοι μας. Και επειδή η ομάδα προσφέρει ένα ασφαλές πλαίσιο, μπορούμε να εξερευνήσουμε αυτές τις αντιδράσεις χωρίς κριτική, με περιέργεια και ενσυναίσθηση.
Δεν χρειάζεται να νιώθουμε ενοχή ή ενοχλημένοι/ες/α με το(ν)/την εαυτό/ή μας επειδή «κάποιος μας τη δίνει» χωρίς λόγο. Αυτό που συμβαίνει είναι συνήθως μια βαθύτερη, ασυνείδητη διεργασία. Κάτι μέσα μας αναγνωρίζει ένα μοτίβο, μια οικείο-ξένη αίσθηση, και αντιδρά για να μας προστατέψει.
Το σημαντικό είναι να σταθούμε με καλοσύνη απέναντι σε αυτό το συναίσθημα και να ρωτήσουμε:
Τι μου θυμίζει; Τι με αγγίζει; Τι έρχεται στην επιφάνεια;
Αυτές οι ερωτήσεις ανοίγουν δρόμους αυτογνωσίας και πιο αυθεντικής επαφής με τους άλλους ανθρώπους.
Anastasia Stokou, Ψυχολόγος- Σχεσιακή Ψυχαναλυτική Ψυχοθεραπεύτρια,
Ειδικευόμενη Ομαδική Ψυχοθεραπεύτρια ,
Sex Therapy Buehler Institute,
Συνιδρύτρια του Κέντρου Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας Sirens of Relations,
Επιστημονική Συνεργάτης του ΕΚΙΣΥΠ,
Podcast host στο Cherry Psy Talks
#sirensofrelations#σεξουαλικήεκπαίδευση#sexeducati̇on
#σχεσιακήψυχαναλυτικήψυχοθεραπεια#ψυχολογος
