«Ζω τη ζωή που θέλω ή αυτή που περιμένουν τα άλλα άτομα;»

Άνδρες και προσδοκίες: Όταν ζεις τη ζωή που περιμένουν οι άλλοι άνθρωποι

Από πολύ μικρή ηλικία, πολλοί άνδρες μεγαλώνουν με συγκεκριμένα μηνύματα για το πώς «πρέπει» να είναι. Μαθαίνουν ότι οφείλουν να είναι δυνατοί, επιτυχημένοι, ανεξάρτητοι και να μη δείχνουν αδυναμία ή ευαλωτότητα. Οι προσδοκίες αυτές προέρχονται από την οικογένεια, το σχολείο, την κοινωνία, αλλά και από τα πρότυπα που προβάλλονται καθημερινά μέσα από τα μέσα ενημέρωσης και τα κοινωνικά δίκτυα. Με τον καιρό, αυτές οι απαιτήσεις γίνονται τόσο οικείες, ώστε συχνά οι άνδρες τις θεωρούν προσωπικές τους επιλογές, χωρίς να αναρωτιούνται από πού πραγματικά προέρχονται.

Όταν η ζωή καθορίζεται κυρίως από τις προσδοκίες των άλλων, είναι εύκολο να χαθεί η επαφή με τις πραγματικές ανάγκες, τις επιθυμίες και τις αξίες του ανθρώπου. Κάποιος μπορεί να ακολουθεί μια επαγγελματική πορεία που δεν τον εκφράζει, να παραμένει σε σχέσεις που δεν τον ικανοποιούν ή να πιέζει συνεχώς τον εαυτό του να αποδεικνύει την αξία του μέσα από την επιτυχία και την απόδοση. Εξωτερικά μπορεί να δείχνει ότι τα καταφέρνει, όμως εσωτερικά να βιώνει άγχος, εξάντληση, μοναξιά ή ένα επίμονο αίσθημα ότι «κάτι λείπει».

Οι άνδρες συχνά δυσκολεύονται να μιλήσουν για αυτά τα συναισθήματα. Για πολλούς, η έκφραση της θλίψης, του φόβου ή της ανασφάλειας έχει συνδεθεί λανθασμένα με την αδυναμία. Έτσι, επιλέγουν να τα κρύβουν, ακόμη και από τους πιο κοντινούς τους ανθρώπους. Ωστόσο, η συναισθηματική έκφραση δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας. Αντίθετα, αποτελεί μια σημαντική μορφή ψυχικής ανθεκτικότητας και αυτογνωσίας.

Οι προσδοκίες δεν είναι πάντοτε αρνητικές. Μπορούν να λειτουργήσουν ως πηγή έμπνευσης και κινητοποίησης. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν η προσωπική αξία εξαρτάται αποκλειστικά από την ικανοποίησή τους. Όταν ένας άνθρωπος πιστεύει ότι αξίζει μόνο εφόσον είναι επιτυχημένος, δυνατός ή χρήσιμος για τους άλλους, τότε οποιαδήποτε αποτυχία ή δυσκολία βιώνεται ως προσωπική αποτυχία και όχι ως ένα φυσιολογικό μέρος της ζωής.

Η σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία προσφέρει έναν χώρο όπου αυτές οι εμπειρίες μπορούν να διερευνηθούν με ασφάλεια και χωρίς κριτική. Δεν αναζητά απλώς μια γρήγορη λύση ή μια «σωστή απάντηση». Αντίθετα, βοηθά τον άνθρωπο να κατανοήσει πώς διαμορφώθηκαν οι εσωτερικές του προσδοκίες μέσα από τις πρώιμες σχέσεις με τους σημαντικούς ανθρώπους της ζωής του και πώς αυτές συνεχίζουν να επηρεάζουν τον τρόπο που σχετίζεται με τον εαυτό του και τους άλλους.

Συχνά, οι άνδρες που ξεκινούν ψυχοθεραπεία ανακαλύπτουν ότι για χρόνια λειτουργούσαν με βάση το τι περίμεναν οι άλλοι από εκείνους. Ίσως έμαθαν ότι έπρεπε να είναι πάντα υπεύθυνοι, να μην απογοητεύουν κανέναν, να μην έχουν ανάγκη από βοήθεια ή να μην εκφράζουν ποτέ τον θυμό, τη λύπη ή τον φόβο τους. Αυτές οι πεποιθήσεις μπορεί να τους βοήθησαν κάποτε να προσαρμοστούν, όμως στην ενήλικη ζωή συχνά δημιουργούν δυσκολίες στις προσωπικές σχέσεις, στην εργασία και στην ψυχική τους υγεία.

Μέσα στη θεραπευτική σχέση δημιουργείται η δυνατότητα να τεθεί ένα ουσιαστικό ερώτημα: «Ποιος είμαι όταν δεν προσπαθώ συνεχώς να ανταποκριθώ στις προσδοκίες των άλλων;» Πρόκειται για μια ερώτηση που δεν απαντάται βιαστικά. Είναι μια διαδικασία προσωπικής ανακάλυψης, κατά την οποία ο άνθρωπος αρχίζει να αναγνωρίζει τις πραγματικές του ανάγκες, τις επιθυμίες του, τα όριά του και όσα έχουν πραγματική σημασία για τον ίδιο.

Η ψυχοθεραπεία δεν επιδιώκει να αλλάξει την προσωπικότητα του ανθρώπου ούτε να τον απομακρύνει από τους σημαντικούς ανθρώπους της ζωής του. Αντίθετα, τον βοηθά να δημιουργήσει πιο αυθεντικές σχέσεις, στις οποίες δεν χρειάζεται να αποδεικνύει συνεχώς την αξία του για να αγαπηθεί ή να γίνει αποδεκτός. Όσο μειώνεται η ανάγκη για διαρκή επιβεβαίωση, τόσο αυξάνεται η δυνατότητα για ουσιαστική σύνδεση με τους άλλους.

Για πολλούς άνδρες, η απόφαση να ξεκινήσουν ψυχοθεραπεία αποτελεί μια σημαντική πράξη φροντίδας προς τον εαυτό τους. Δεν σημαίνει ότι απέτυχαν ή ότι είναι αδύναμοι. Σημαίνει ότι επιλέγουν να γνωρίσουν καλύτερα τον εαυτό τους, να κατανοήσουν τις εμπειρίες τους και να ζήσουν με μεγαλύτερη ελευθερία και αυθεντικότητα.

Οι προσδοκίες των άλλων θα υπάρχουν πάντοτε. Το ζητούμενο δεν είναι να τις εξαφανίσουμε, αλλά να αναγνωρίσουμε ποιες εκφράζουν πραγματικά τις δικές μας αξίες και ποιες μας απομακρύνουν από τον εαυτό μας. Όταν ένας άνθρωπος αποκτά μεγαλύτερη επίγνωση των εσωτερικών του αναγκών, μπορεί να παίρνει αποφάσεις με περισσότερη αυτοπεποίθηση, να θέτει υγιή όρια και να δημιουργεί σχέσεις που βασίζονται στον αμοιβαίο σεβασμό, την εμπιστοσύνη και την αυθεντική σύνδεση.

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να αποτελέσει αυτόν τον ασφαλή χώρο όπου οι άνδρες μπορούν να αφήσουν για λίγο στην άκρη τον ρόλο που τους επιβλήθηκε και να ανακαλύψουν τη δική τους φωνή. Όχι για να γίνουν κάποιοι διαφορετικοί, αλλά για να νιώσουν πιο κοντά σε αυτό που πραγματικά είναι, πέρα από τις προσδοκίες των άλλων ατόμων.

Anastasia Stokou, Ψυχολόγος- Σχεσιακή Ψυχαναλυτική Ψυχοθεραπεύτρια, Ειδικευόμενη Ομαδική Ψυχοθεραπεύτρια ΙΣΟΨ, Sex Therapy Buehler Institute, Συνιδρύτρια του Κέντρου Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας Sirens of Relations, Επιστημονική Συνεργάτης του ΕΚΙΣΥΠ, Podcast host στο Cherry Psy Talks