«Αδυνάτισες; Πάχυνες; Πότε θα παντρευτείς;» Όταν οι προσδοκίες των άλλων γίνονται βάρος
«Αδυνάτισες;»
«Πάχυνες;»
«Δεν θα σε θέλουν έτσι οι άλλοι.»
«Μεγάλωσες τώρα, πρέπει να παντρευτείς.»
«Πότε θα μείνεις έγκυος;»
«Πρέπει να γίνεις καλή μαμά.»
«Πρέπει να είσαι καλή σύντροφος.»
«Πρέπει να δουλεύεις.»
«Δεν έχεις βρει ακόμη σύντροφο;»
«Είσαι παντρεμένη και φοράς αυτά;»
«Δεν πειράζει να σου φωνάζει. Έχετε οικογένεια.»
«Κάνε υπομονή.»
«Οι γυναίκες μετά τα 40 δεν είναι τόσο όμορφες.»
«Οι γυναίκες δεν μπορούν να έχουν καλή θέση εργασίας.»
«Αν θέλετε τη δουλειά σας, χρειάζεται να μην μείνετε έγκυος.»
«Τι φορούσες όταν έγινε αυτό;»
«Αν ντύνεσαι προκλητικά, λογικό είναι να σου κάνει κακό.»
Μπορεί να μοιάζουν με «αθώες» ερωτήσεις, συμβουλές ή σχόλια που ακούμε καθημερινά.
Δεν είναι όμως πάντα αθώα.
Γιατί πίσω από πολλές από αυτές τις φράσεις υπάρχει ένα μήνυμα:
«Υπάρχει ένας συγκεκριμένος τρόπος με τον οποίο πρέπει να είσαι για να αξίζεις.»
Να είσαι αρκετά αδύνατο.
Αρκετά όμορφο.
Αρκετά νέο.
Αρκετά επιτυχημένο.
Να έχεις σύντροφο.
Να παντρευτείς.
Να κάνεις παιδιά.
Να είσαι «καλή» μαμά.
Να είσαι «καλή» σύντροφος.
Να είσαι επαγγελματικά επιτυχημένο, αλλά όχι τόσο ώστε να θεωρηθείς «υπερβολικά φιλόδοξο».
Να είσαι σεξουαλικό, αλλά όχι «υπερβολικά».
Να ντύνεσαι όμορφα, αλλά όχι «προκλητικά».
Και κάπου μέσα σε όλες αυτές τις προσδοκίες μπορεί να χαθεί ένα πολύ σημαντικό ερώτημα:
Εσύ τι θέλεις;
Όταν οι άλλοι σχολιάζουν το σώμα μας
«Αδυνάτισες;»
«Πάχυνες;»
Μπορεί να ειπωθούν σε λίγα δευτερόλεπτα.
Μπορεί όμως να μείνουν στο μυαλό για χρόνια.
Ένα σχόλιο για το σώμα μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο κοιτάζουμε τον καθρέφτη.
Μπορεί να αρχίσουμε να συγκρίνουμε το σώμα μας με άλλα σώματα.
Να αποφεύγουμε συγκεκριμένα ρούχα.
Να νιώθουμε ενοχές όταν τρώμε.
Να πιστεύουμε ότι πρέπει να αλλάξουμε για να είμαστε επιθυμητά.
Η σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία μας βοηθά να κατανοήσουμε ότι η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας δεν δημιουργείται σε κενό.
Διαμορφώνεται μέσα στις σχέσεις μας.
Μέσα από τα βλέμματα.
Τα σχόλια.
Τις συγκρίσεις.
Την αποδοχή.
Την απόρριψη.
Και κάποιες φορές ένα σχόλιο που ειπώθηκε «για πλάκα» μπορεί να γίνει μέρος του τρόπου με τον οποίο ένα άτομο μαθαίνει να βλέπει τον εαυτό του.
«Πότε θα παντρευτείς;»
Για πολλά άτομα, αυτή η ερώτηση δεν είναι απλώς μια ερώτηση.
Μπορεί να κουβαλά μια ολόκληρη κοινωνική προσδοκία.
Ότι υπάρχει μια «σωστή» σειρά στη ζωή:
σπουδές → δουλειά → σχέση → γάμος → παιδιά.
Όμως η ζωή δεν είναι μια λίστα υποχρεώσεων.
Κάποια άτομα θέλουν γάμο.
Κάποια θέλουν παιδιά.
Κάποια θέλουν σύντροφο χωρίς γάμο.
Κάποια δεν θέλουν σύντροφο.
Κάποια δεν θέλουν παιδιά.
Και κάποια μπορεί να μην έχουν αποφασίσει ακόμη.
Όλες αυτές οι επιλογές αξίζουν σεβασμό.
Η σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία δεν έχει ως στόχο να πει σε ένα άτομο ποια ζωή «πρέπει» να επιλέξει.
Έχει χώρο για να εξερευνηθεί τι πραγματικά επιθυμεί ένα άτομο, τι έχει μάθει να επιθυμεί και τι μπορεί να φοβάται ότι θα συμβεί αν δεν ακολουθήσει τις προσδοκίες των άλλων.
«Πρέπει να γίνεις καλή μαμά»
Η μητρότητα συχνά παρουσιάζεται σαν μια φυσική και αυτονόητη συνέχεια της ζωής.
Όμως η επιθυμία για παιδί δεν είναι υποχρέωση.
Και ακόμη κι όταν ένα άτομο επιθυμεί να γίνει γονιό, δεν υπάρχει κάποια τέλεια εκδοχή γονεϊκότητας.
Η φράση «πρέπει να είσαι καλή μαμά» μπορεί να ακούγεται υποστηρικτική.
Μπορεί όμως να γίνει και ένα τεράστιο βάρος.
Γιατί τι σημαίνει «καλή»;
Να μην κουράζεσαι;
Να μην θυμώνεις;
Να μην κάνεις λάθη;
Να βάζεις πάντα τις ανάγκες του παιδιού πάνω από τις δικές σου;
Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Η σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει ένα άτομο να εξερευνήσει τις δικές του επιθυμίες και τα δικά του όρια, χωρίς να χρειάζεται να χωρέσει σε μια προκαθορισμένη εικόνα του «σωστού» γονέα.
«Πρέπει να είσαι καλή σύντροφος»
Και τι σημαίνει αυτό;
Να κάνεις πάντα υπομονή;
Να μη θυμώνεις;
Να συγχωρείς τα πάντα;
Να ανέχεσαι φωνές;
Να παραμένεις σε μια σχέση επειδή «έχετε οικογένεια»;
Όχι.
Μια σχέση δεν γίνεται ασφαλής επειδή υπάρχει γάμος, παιδιά ή πολλά χρόνια κοινής ζωής.
Και η αγάπη δεν σημαίνει ότι χρειάζεται να ανεχόμαστε κακοποιητικές συμπεριφορές.
Η φράση «δεν πειράζει να σου φωνάζει» μπορεί να φαίνεται σαν προσπάθεια να διατηρηθεί μια σχέση.
Στην πραγματικότητα, μπορεί να κανονικοποιεί μια συμπεριφορά που πληγώνει.
Η σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία μπορεί να αποτελέσει χώρο για να εξεταστούν τα όρια, η ασφάλεια, η εμπιστοσύνη και τα μοτίβα που αναπτύσσονται μέσα στις σχέσεις.
«Οι γυναίκες μετά τα 40 δεν τις θέλει κανείς»
Πόσο βαρύ μπορεί να είναι ένα τέτοιο μήνυμα;
Γιατί δεν αφορά μόνο την ηλικία.
Λέει έμμεσα:
«Η αξία σου εξαρτάται από το πόσο επιθυμητό είναι το σώμα σου.»
Και αυτή η ιδέα μπορεί να επηρεάσει βαθιά την αυτοεικόνα, τη σεξουαλικότητα και τις σχέσεις.
Η επιθυμητικότητα δεν έχει ημερομηνία λήξης.
Η σεξουαλικότητα δεν σταματά σε μια συγκεκριμένη ηλικία.
Η αξία ενός ατόμου δεν μειώνεται επειδή μεγαλώνει.
Και κανένα άτομο δεν χρειάζεται να παραμένει νέο για να δικαιούται να αισθάνεται όμορφο, επιθυμητό ή σεξουαλικό.
Όταν η κοινωνία σχολιάζει την εργασία μας
«Οι γυναίκες δεν μπορούν να έχουν καλή θέση εργασίας.»
«Αν θέλετε τη δουλειά σας, μην μείνετε έγκυος.»
Τέτοιες φράσεις δεν σχολιάζουν απλώς μια προσωπική επιλογή.
Περιγράφουν μια κοινωνική προσδοκία για το ποιοι ρόλοι «ταιριάζουν» σε ένα φύλο.
Η επαγγελματική φιλοδοξία δεν ακυρώνει την επιθυμία για οικογένεια.
Η γονεϊκότητα δεν ακυρώνει την επαγγελματική ταυτότητα.
Και ένα άτομο δεν θα έπρεπε να χρειάζεται να επιλέξει ανάμεσα στο να έχει μια οικογένεια και στο να έχει μια καριέρα.
«Τι φορούσες;»
Ίσως από τις πιο σκληρές ερωτήσεις που μπορεί να ακούσει ένα άτομο μετά από ένα περιστατικό σεξουαλικής παρενόχλησης ή βίας.
Τι φορούσες;
Πού ήσουν;
Γιατί πήγες εκεί;
Γιατί δεν έφυγες;
Γιατί δεν φώναξες;
Γιατί δεν αντιστάθηκες;
Αυτές οι ερωτήσεις μετακινούν την ευθύνη από το άτομο που άσκησε βία σε εκείνο που τη βίωσε.
Κανένα ρούχο δεν αποτελεί πρόσκληση για βία.
Κανένα σώμα δεν αποτελεί πρόσκληση για παρενόχληση.
Κανένας άνθρωπος δεν «προκαλεί» τη βία που υφίσταται.
Η ευθύνη για τη βία ανήκει σε εκείνο που την ασκεί.
Και τι συμβαίνει όταν όλα αυτά συσσωρεύονται;
Ίσως ένα μεμονωμένο σχόλιο να φαίνεται μικρό.
Αλλά φαντάσου να ακούς παρόμοια μηνύματα για χρόνια.
Από την οικογένεια.
Από φίλα άτομα.
Από συντρόφους.
Από συναδέλφους.
Από τα μέσα ενημέρωσης.
Από τα social media.
Από αγνώστους.
Κάποια στιγμή μπορεί να μην χρειάζεται καν να τα πει κάποιος άλλος.
Μπορεί να τα λέμε εμείς στον εαυτό μας.
«Δεν είμαι αρκετά όμορφο.»
«Πρέπει να αδυνατίσω.»
«Έχω μεγαλώσει.»
«Πρέπει να βρω σύντροφο.»
«Έχω μείνει πίσω.»
«Πρέπει να είμαι καλύτερο.»
Εδώ η σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία μπορεί να γίνει ένας σημαντικός χώρος διερεύνησης.
Ποιες φωνές ακούμε μέσα μας;
Ποιες είναι πραγματικά δικές μας;
Και ποιες είναι φωνές που μάθαμε μέσα από τις σχέσεις και το κοινωνικό περιβάλλον μας;
Η δύναμη της ομαδικής ψυχοθεραπείας
Η ομαδική ψυχοθεραπεία μπορεί να κάνει ορατό κάτι που συχνά βιώνουμε ως ατομικό πρόβλημα.
Ένα άτομο μπορεί να πει:
«Νιώθω ότι πρέπει συνέχεια να αποδεικνύω ότι είμαι αρκετό.»
Και ένα άλλο άτομο μπορεί να απαντήσει:
«Το νιώθω κι εγώ.»
Ένα άτομο μπορεί να πει:
«Νιώθω ενοχές επειδή δεν θέλω παιδιά.»
Και ένα άλλο:
«Κι εγώ έχω φοβηθεί ότι θα με κρίνουν γι’ αυτό.»
Μέσα στην ομαδική ψυχοθεραπεία, οι προσωπικές εμπειρίες μπορούν να συναντήσουν τις εμπειρίες άλλων ατόμων.
Και μέσα από αυτή τη συνάντηση μπορεί να δημιουργηθεί κάτι σημαντικό:
η αίσθηση ότι δεν είμαστε μόνοι απέναντι σε όλες αυτές τις προσδοκίες.
Δεν χρειάζεται να είμαστε αυτό που περιμένουν οι άλλοι
Το σώμα μας δεν είναι δημόσια περιουσία.
Η ηλικία μας δεν καθορίζει την αξία μας.
Η σχέση μας δεν καθορίζει την ταυτότητά μας.
Η γονεϊκότητα δεν είναι υποχρέωση.
Η εργασία δεν καθορίζει ολόκληρη την ύπαρξή μας.
Τα ρούχα μας δεν δικαιολογούν τη βία.
Και η αξία μας δεν εξαρτάται από το αν κάποιος μας βρίσκει επιθυμητά.
Η σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία μπορεί να μας βοηθήσει να εξερευνήσουμε ποιο άτομο είμαστε πέρα από τις προσδοκίες που έχουν τοποθετηθεί πάνω μας.
Η ομαδική ψυχοθεραπεία μπορεί να μας προσφέρει έναν χώρο όπου μπορούμε να συναντήσουμε άλλα άτομα χωρίς να χρειάζεται να αποδείξουμε ότι είμαστε «αρκετά» κάτι.
Ίσως τελικά το πιο σημαντικό ερώτημα δεν είναι:
«Είσαι αρκετά όμορφο;»
«Είσαι αρκετά αδύνατο;»
«Έχεις βρει σύντροφο;»
«Έχεις γίνει γονιό;»
«Έχεις πετύχει αρκετά;»
Αλλά:
«Πώς θέλεις να ζήσεις τη δική σου ζωή;»
Και ίσως ο σεβασμός να ξεκινά ακριβώς από εκεί.
Από το να επιτρέπουμε στο κάθε άτομο να έχει το σώμα του, τις επιθυμίες του, τις σχέσεις του, τα όριά του και τις επιλογές του.
Ο σεβασμός είναι φροντίδα.
Ο σεβασμός είναι ελευθερία.
Ο σεβασμός είναι και ένας τρόπος αγάπης.
Anastasia Stokou, Ψυχολόγος- Σχεσιακή Ψυχαναλυτική Ψυχοθεραπεύτρια & Ειδικευόμενη Ομαδικής Ψυχοθεραπεύτρια ΙΣΟΨ
Sex therapy- Buehler Institute
Συνιδρύτρια του Sirens of Relations
