Η υπόθεση Andrew Tate και η ανάγκη να μιλήσουμε ξανά για την εξουσία, τα όρια και τη βία

Η υπόθεση του Andrew Tate έχει προκαλέσει έντονες δημόσιες συζητήσεις σε όλο τον κόσμο. Καθώς η δικαστική διαδικασία βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, είναι σημαντικό να διατηρούμε τον σεβασμό στο τεκμήριο της αθωότητας και στον ρόλο της δικαιοσύνης να αξιολογήσει τα πραγματικά περιστατικά. Παράλληλα, όμως, η δημόσια αυτή συζήτηση μας καλεί να σταθούμε σε κάτι βαθύτερο, που ξεπερνά ένα συγκεκριμένο πρόσωπο ή μια συγκεκριμένη υπόθεση.

Μας καλεί να αναρωτηθούμε τι συμβαίνει όταν η δύναμη αποσυνδέεται από την ευθύνη, όταν η επιρροή παρουσιάζεται ως δικαίωμα κυριαρχίας και όταν ο σεβασμός προς τον άλλο αντικαθίσταται από τον έλεγχο.

Στην καθημερινή θεραπευτική συνάντηση γίνεται συχνά φανερό ότι οι πιο βαθιές πληγές δεν αφήνονται μόνο από ένα γεγονός. Δημιουργούνται όταν ένας άνθρωπος βιώνει ότι η εμπειρία του αμφισβητείται, ότι τα όριά του δεν αναγνωρίζονται ή ότι η φωνή του δεν βρίσκει χώρο να ακουστεί. Η ψυχική οδύνη δεν γεννιέται μόνο από αυτό που συνέβη, αλλά και από τη μοναξιά που μπορεί να ακολουθήσει.

Οι άνθρωποι που έχουν βιώσει σεξουαλική κακοποίηση ή παρενόχληση συχνά κουβαλούν κάτι πολύ περισσότερο από μια τραυματική ανάμνηση. Κουβαλούν ενοχή που δεν τους ανήκει, ντροπή που τους επιβλήθηκε, δυσκολία να εμπιστευτούν, φόβο ότι δεν θα γίνουν πιστευτοί ή ότι θα κατηγορηθούν για όσα υπέστησαν. Πολλές φορές αναρωτιούνται οι ίδιοι αν υπερέβαλαν, αν παρερμήνευσαν ή αν θα μπορούσαν να είχαν αντιδράσει διαφορετικά.

Αυτές οι εσωτερικές αμφιβολίες δεν είναι ένδειξη αδυναμίας. Συχνά αποτελούν μέρος της ίδιας της τραυματικής εμπειρίας.

Γι’ αυτό και οι ερωτήσεις που συχνά απευθύνονται στα θύματα χρειάζεται να επανεξεταστούν.

«Γιατί δεν έφυγες;»

«Γιατί δεν μίλησες νωρίτερα;»

«Γιατί δεν αντέδρασες;»

Οι ερωτήσεις αυτές, ακόμη κι όταν διατυπώνονται χωρίς πρόθεση να πληγώσουν, μεταφέρουν το βάρος σε εκείνον ή εκείνη που ήδη προσπάθησε να επιβιώσει.

Ίσως μια διαφορετική στάση να ξεκινά από μια άλλη ερώτηση:

«Τι χρειάστηκε να κάνεις για να προστατεύσεις τον εαυτό σου εκείνη τη στιγμή;»

Η επιβίωση δεν μοιάζει πάντα όπως τη φανταζόμαστε. Κάποιοι άνθρωποι παγώνουν. Άλλοι συμμορφώνονται προσωρινά για να μειώσουν τον κίνδυνο. Άλλοι χρειάζονται χρόνια μέχρι να μπορέσουν να δώσουν λέξεις σε αυτό που βίωσαν. Ο ανθρώπινος ψυχισμός διαθέτει τρόπους προστασίας που δεν επιλέγονται συνειδητά· ενεργοποιούνται όταν η ασφάλεια καταρρέει.

Από μια σχεσιακή οπτική, το τραύμα δεν αφορά μόνο την παραβίαση του σώματος ή των ορίων. Αφορά τη ρήξη της εμπιστοσύνης ανάμεσα στους ανθρώπους. Τη στιγμή που κάποιος παύει να αντιμετωπίζει τον άλλο ως πρόσωπο με αυτονομία, επιθυμίες και δικαίωμα να πει «όχι», δημιουργείται μια βαθιά διαταραχή στη σχέση. Και όταν αυτή η εμπειρία συνοδεύεται από αμφισβήτηση ή σιωπή, το τραύμα μπορεί να βαθαίνει ακόμη περισσότερο.

Γι’ αυτό η συναίνεση δεν είναι μια τυπική διαδικασία ούτε μια λέξη που λέγεται μία φορά. Είναι μια συνεχής αναγνώριση ότι ο άλλος υπάρχει ως ξεχωριστός άνθρωπος. Ότι μπορεί να αλλάξει γνώμη, να νιώσει άβολα, να θέσει όρια και να αναμένει πως αυτά θα γίνουν σεβαστά χωρίς πίεση, εκφοβισμό ή χειρισμό.

Οι υγιείς σχέσεις δεν θεμελιώνονται στην ανισορροπία δύναμης. Δημιουργούνται όταν υπάρχει αμοιβαία αναγνώριση, ασφάλεια και η δυνατότητα και των δύο ανθρώπων να εκφράζονται χωρίς φόβο. Εκεί όπου υπάρχει πραγματικός σεβασμός, δεν χρειάζεται να αποδεικνύεται ποιος έχει τον έλεγχο.

Αντίστοιχα, η θεραπευτική και η συλλογική εμπειρία μας υπενθυμίζουν ότι η επούλωση δεν πραγματοποιείται μέσα στην απομόνωση. Οι άνθρωποι αρχίζουν να ανακτούν την αίσθηση του εαυτού τους όταν συναντούν σχέσεις στις οποίες χωρούν ο πόνος, η αμφιβολία, ο θυμός και η σιωπή τους χωρίς να κρίνονται. Όταν υπάρχουν πρόσωπα που δεν βιάζονται να δώσουν απαντήσεις, αλλά είναι πρόθυμα να μείνουν παρόντα απέναντι στην εμπειρία τους. Μέσα σε ασφαλείς ανθρώπινες συνδέσεις, η εμπιστοσύνη μπορεί σταδιακά να αναδομηθεί και η ντροπή να δώσει τη θέση της στην αξιοπρέπεια.

Η υποστήριξη των ανθρώπων που έχουν υποστεί σεξουαλική βία δεν αντιστρατεύεται τη δικαιοσύνη. Αντίθετα, συνυπάρχει με αυτήν. Σεβόμαστε τη δικαστική διαδικασία και, ταυτόχρονα, εργαζόμαστε για μια κοινωνία όπου όποιος βιώνει κακοποίηση ή παρενόχληση δεν φοβάται ότι θα στιγματιστεί, θα αμφισβητηθεί ή θα μείνει μόνος.

Γιατί ο τρόπος με τον οποίο ανταποκρινόμαστε στις ιστορίες των άλλων ατόμων λέει πολλά για το ποιοι είμαστε ως κοινωνία.

Και ίσως τελικά το πιο ουσιαστικό μέτρο της δύναμης να μην είναι η δυνατότητα να επιβάλλεσαι στους άλλους ανθρώπους , αλλά η ικανότητα να αναγνωρίζεις την ανθρώπινη υπόστασή τους, να σέβεσαι τα όριά τους και να δημιουργείς σχέσεις όπου κανείς δεν χρειάζεται να φοβάται για να ανήκει.

Anastasia Stokou, Ψυχολόγος- Σχεσιακή Ψυχαναλυτική Ψυχοθεραπεύτρια, Ειδικευόμενη Ομαδική Ψυχοθεραπεύτρια ΙΣΟΨ, Sex Therapy Buehler Institute, Συνιδρύτρια του Κέντρου Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας Sirens of Relations, Επιστημονική Συνεργάτης του ΕΚΙΣΥΠ, Podcast host στο Cherry Psy Talks

#andrewtate#σεξουαλικηκακοποιηση#σεξουαλικήπαρενοχληση#ψυχικηυγεια#sirensofrelations#ψυχολογικηυποστηριξη