Η εμμηνόπαυση δεν είναι απλώς μια «φάση» της ζωής. Είναι μια μετάβαση. Και όπως κάθε ουσιαστική μετάβαση, δεν αφορά μόνο το σώμα. Αφορά τις σχέσεις μας, την εικόνα που έχουμε για τον/την εαυτό/η μας, τον τρόπο που μας κοιτάζει η κοινωνία, αλλά και τον τρόπο που έχουμε μάθει να κοιτάζουμε εμείς τον/την εαυτό/η μας.

Στη σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία αντιλαμβανόμαστε ότι καμία σωματική αλλαγή δεν βιώνεται αποκομμένα από το σχεσιακό και κοινωνικό της πλαίσιο. Το σώμα δεν είναι μόνο βιολογία· είναι φορέας ιστορίας, εμπειριών, νοημάτων και σχέσεων. Γι’ αυτό και η εμμηνόπαυση δεν αποτελεί απλώς μια ορμονική μετάβαση. Είναι μια περίοδος κατά την οποία αναδύονται παλαιότερα βιώματα, κοινωνικές προσδοκίες, φόβοι, αλλά και νέες δυνατότητες επαναπροσδιορισμού.

Κάθε μετάβαση εμπεριέχει κάτι από πένθος.

Πενθούμε όχι μόνο αυτό που χάνεται αντικειμενικά, αλλά και εκείνο που φανταζόμασταν ότι θα παραμείνει ίδιο. Μπορεί να πενθήσουμε τη γνώριμη σχέση με το σώμα μας, την προβλεψιμότητα του κύκλου, μια αίσθηση νεότητας, μια εικόνα του εαυτού που είχαμε για πολλά χρόνια. Το πένθος, όμως, δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας. Είναι η φυσική διεργασία προσαρμογής μπροστά στην αλλαγή.

Παράλληλα, κάθε μετάβαση μπορεί να εμπεριέχει και στοιχεία αναγέννησης.

Η εμμηνόπαυση μπορεί να αποτελέσει μια περίοδο κατά την οποία αρκετοί άνθρωποι επαναδιαπραγματεύονται τη σχέση τους με τις ανάγκες τους, τα όριά τους, την επιθυμία τους και τις επιλογές τους. Για κάποιους ανθρώπους είναι η πρώτη φορά που στρέφουν το βλέμμα προς τον εαυτό τους όχι μέσα από τον ρόλο της φροντίδας των άλλων, αλλά μέσα από τη δική τους ανάγκη για φροντίδα.

Στο θεραπευτικό δωμάτιο, αλλά ακόμη περισσότερο στις θεραπευτικές ομάδες, γίνεται συχνά φανερό πόσο βαθιά ανακουφιστικό είναι να μπορεί κάποιος να πει:

«Κάτι αλλάζει μέσα μου.»

Και απέναντί του να μην υπάρχει βιασύνη για συμβουλές, διορθώσεις ή εξηγήσεις. Να υπάρχει απλώς ένας άνθρωπος ή μια ομάδα που μπορεί να μείνει παρούσα, να ακούσει και να αντέξει αυτή την εμπειρία μαζί του.

Η σχεσιακή ψυχανάλυση μάς υπενθυμίζει ότι οι δύσκολες εμπειρίες γίνονται περισσότερο διαχειρίσιμες όταν δεν χρειάζεται να τις κουβαλάμε μόνοι. Η παρουσία ενός άλλου που μπορεί να μας αναγνωρίσει, χωρίς να μας κρίνει ή να μας διορθώσει, αποτελεί από μόνη της μια θεραπευτική εμπειρία.

Οι ορμονικές αλλαγές της εμμηνόπαυσης είναι απολύτως πραγματικές. Οι εξάψεις, οι διαταραχές ύπνου, οι μεταβολές στη διάθεση, οι αλλαγές στη σεξουαλικότητα, στη συγκέντρωση ή στην ενέργεια δεν είναι υπερβολές ούτε «ιδιοτροπίες». Είναι σωματικές εμπειρίες που αξίζουν φροντίδα, ενημέρωση και επιστημονική υποστήριξη.

Ωστόσο, εξίσου πραγματικός είναι και ο τρόπος με τον οποίο αυτές οι βιολογικές αλλαγές συναντούν τις κοινωνικές αφηγήσεις.

Σε μια κοινωνία που συχνά εξιδανικεύει τη νεότητα, συνδέει τη θηλυκότητα με την αναπαραγωγική ικανότητα και αντιμετωπίζει τη γήρανση ως κάτι που πρέπει να κρύβεται, η εμμηνόπαυση αποκτά πολλές φορές ένα δυσανάλογο ψυχικό βάρος. Δεν είναι μόνο το σώμα που αλλάζει. Είναι και το βλέμμα της κοινωνίας που συχνά αλλάζει απέναντί του.

Πολλοί άνθρωποι έχουν μεγαλώσει με την ιδέα ότι η επιθυμία, η ερωτικότητα ή η ζωτικότητα έχουν ηλικιακό όριο. Ότι μετά από μια συγκεκριμένη ηλικία οφείλει κανείς να γίνεται λιγότερο ορατός, λιγότερο επιθυμητός, λιγότερο σημαντικός.

Αυτές οι αντιλήψεις δεν αποτελούν αλήθειες. Αποτελούν κοινωνικές κατασκευές που επηρεάζουν βαθιά την ψυχική εμπειρία των ανθρώπων.

Παράλληλα, είναι σημαντικό να διευρύνουμε τη γλώσσα μας όταν μιλάμε για την εμμηνόπαυση.

Η εμπειρία αυτή δεν αφορά αποκλειστικά cis γυναίκες. Υπάρχουν τρανς άνδρες, non-binary και gender diverse άτομα που μπορεί να βιώσουν την εμμηνόπαυση, συχνά μέσα σε μεγαλύτερη απομόνωση, καθώς ο δημόσιος λόγος σπάνια τα συμπεριλαμβάνει. Όταν η εμπειρία σου δεν κατονομάζεται, είναι εύκολο να αισθανθείς ότι ούτε εσύ χωράς μέσα στην αφήγηση.

Η συμπεριληπτική γλώσσα δεν είναι μια τυπική επιλογή. Είναι μια μορφή αναγνώρισης. Και η αναγνώριση αποτελεί βασική ανθρώπινη ανάγκη.

Η εμμηνόπαυση μπορεί να γίνει μια σιωπηλή επαναδιαπραγμάτευση με το σώμα, με την ταυτότητα και με το ερώτημα:

«Ποια, ποιος ή ποιο είμαι σήμερα;»

Οι απαντήσεις δεν χρειάζεται να δοθούν αμέσως. Ούτε να είναι οριστικές. Η θεραπευτική διαδικασία μάς διδάσκει ότι η ταυτότητα δεν είναι στατική. Συνεχίζει να διαμορφώνεται μέσα στις σχέσεις, στις εμπειρίες και στις μεταβάσεις της ζωής.

Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη πρόκληση να μην είναι να αποδεχτούμε απλώς τις αλλαγές του σώματος.

Ίσως είναι να του επιτρέψουμε να αλλάζει χωρίς να χάνει την αξία του.

Να του επιτρέψουμε να συνεχίσει να είναι φορέας επιθυμίας, απόλαυσης, σύνδεσης και ζωής, ανεξάρτητα από την ηλικία ή τις κοινωνικές προσδοκίες.

Και ίσως το πιο θεραπευτικό στοιχείο σε αυτή τη διαδρομή να είναι αυτό:

να μη χρειάζεται να τη διασχίσεις μόνη, μόνος ή μόνο.

Γιατί οι μεγάλες μεταβάσεις της ζωής γίνονται πιο υποφερτές όταν υπάρχει κάποιος που μπορεί να σταθεί δίπλα μας. Να μας δει όπως είμαστε σήμερα. Όχι όπως ήμασταν κάποτε, ούτε όπως «θα έπρεπε» να είμαστε.

Αλλά όπως υπάρχουμε τώρα. Και αυτό, από μόνο του, μπορεί να αποτελέσει την αρχή μιας νέας, πιο συμπονετικής σχέσης με το σώμα, την ηλικία και το(ν)/την εαυτό/ή μας.

Anastasia Stokou, Ψυχολόγος- Σχεσιακή Ψυχαναλυτική Ψυχοθεραπεύτρια, Ειδικευόμενη Ομαδική Ψυχοθεραπεύτρια ΙΣΟΨ, Sex Therapy Buehler Institute, Συνιδρύτρια του Κέντρου Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας Sirens of Relations, Επιστημονική Συνεργάτης του ΕΚΙΣΥΠ, Podcast host στο Cherry Psy Talks

#εμμηνοπαυση#sirensofrelations#σχεσιακήψυχαναλυτικήψυχοθεραπεια#ψυχοεκπαίδευση#ομαδικήθεραπεια#ψυχολογικήυποστήριξη#ψυχικηυγεια#ψυχολογος#περιοδος#ψυχοθεραπεια#συνεδριες